II SPP/Bk 428/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 11 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. sp. z o.o. z siedzibą w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 9 sierpnia 2024 r. Nr 2001-IOC.4355.9.2024. w przedmiocie kary pieniężnej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. , Wyrokiem z 26 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę S. sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 9 sierpnia 2024 r. nr 2001-IOC.4355. 9.2024. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 174.100 zł. Następnie 6 maja 2025 r. do siedziby tut. sądu wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego orzeczenia, wniesiona w imieniu strony skarżącej przez pełnomocnika z wyboru i zawierającą w swej treści wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie załączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr, w którym powtórzono, że spółka domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że sytuacja strony skarżącej jest bardzo trudna, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż jest ona zawieszona od 12 września 2023 r., natomiast uprzednio prowadziła działalność pocztową i kurierską. Podkreślono, że Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku nałożył na spółkę dwie kary pieniężne w wysokości 174.100 zł i 640.000 zł, aktualnie nie posiada ona żadnego majątku, a zarazem gdy jeszcze prowadziła działalność gospodarczą jej dochody były niewielkie, w szczególności w okresie prowadzenia tej działalności, czyli od 16 lutego do 31 grudnia 2023 r. osiągnęła przychód w wysokości 195.046,68 zł i dochód (2.197,54 zł). Ponadto wyjaśniono, że spółka próbowała ogłosić upadłość, jednakże Sąd Rejonowy w B., VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z [..] [..] [..] r., sygn. akt [...]/[...]//[...]//[...]/, oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika, z uwagi na treść art. 13 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614), tj. gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów. Wobec tego wskazano, że strona skarżąca z powodu sytuacji majątkowej nie jest w stanie zapłacić wpisu od skargi kasacyjnej. Następnie oświadczono, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej spółki to 10.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok obrotowy) wyniosła 0,00 zł, a zarazem zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł 2.197,54 zł. Poza tym podano, że strona skarżąca posiada w Santander Bank Polska S.A. trzy rachunki bankowe o stanie: -182,79 zł, 0,00 euro i 0,00 zł (rachunek VAT) oraz dodano, że aktualna kwota zobowiązań, wynikająca z zajęcia egzekucyjnego na rachunku bankowym wynosi 987.878,38 zł. Postanowieniem z 16 maja 2025 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca spółka ma jednego wspólnika, tj. U. P., który posiada 100% jej udziałów i skoro dotychczas czerpał zyski z jej działalności zwłaszcza w okresie, gdy prowadziła jeszcze działalność gospodarczą od 16 lutego do 31 grudnia 2023 r. i osiągnęła wtedy przychód w wysokości 195.046,68 zł oraz dochód (2.197,54 zł), a zatem obecnie jej wspólnik może także ponieść ciężar dopłat związanych z jej działalnością, które z kolei mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych – wpisów od złożonych skarg kasacyjnych (4.200 zł). Podkreślono przy tym, że spółka 21 listopada 2024 r. uiściła 8.400 zł tytułem wpisów sądowych od złożonych skarg, a zarazem 7 stycznia 2025 r. ustanowiła dwóch nowych profesjonalnych pełnomocników w miejsce jednego dotychczasowego. Obydwie te czynności zostały dokonane już po oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej spółki, które nastąpiło 24 października 2024 r. Poza tym skarżąca spółka, pomimo że zawiesiła działalność gospodarczą od 12 września 2023 r., to nadal jest zarejestrowana jako czynny podatnik VAT (stan na dzień 14 maja 2025 r. według wykazu podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, niezarejestrowanych oraz wykreślonych i przywróconych do rejestru VAT) i posiada aktywną stronę internetową (pod adresem https://[...]/), na której oferuje swoje dotychczasowe usługi kurierskie, a zatem należy przyjąć, że pozostaje w obrocie gospodarczym. Zatem mając na względzie złożone oświadczenia oraz uwzględniając ustawowe warunki przyznania prawa pomocy, jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów postępowania, zdaniem referendarza sądowego skarżąca spółka nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w jej przypadku wystąpiła, a tym samym przyznanie jej prawa pomocy nie jest zasadne. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), polegające na odmowie przyznania spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy: a) bezspornym jest, że skarżąca spółka jest w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, o czym świadczy: - postanowienie z 24 października 2022 r. Sądu Rejonowego w B. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości; - wartość środków trwałych wskazana przez skarżącą (0,00 zł); - wysokość zobowiązań wynikająca z zajęcia egzekucyjnego na rachunku bankowym (987.878,38 zł); b) referendarz sądowy, odmawiając prawa pomocy skarżącej spółce, podniósł, iż argumentem przemawiającym za tym, iż spółka nie wykazała swojej trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, jest fakt, że jest ona zarejestrowana jako czynny podatnik VAT oraz że posiada aktywną stronę internetową (pod adresem: [...].pl) – w sytuacji, gdy: - sam fakt dalszego zarejestrowania jako podatnik VAT nie świadczy o prowadzeniu działalności gospodarczej, a tym bardziej o osiąganiu jakichkolwiek dochodów; - jak wynika z informacji zawartych na stronie [...] podmiotem oferującym na niej swoje usługi jest A. Sp. z o.o., a nie skarżąca; - istnienie strony internetowej o nazwie [...].pl pomimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą jest możliwe, sama nazwa domeny mogła zostać wybrana i opłacona przed zawieszeniem działalności i z uwagi na okres na jaki została opłacona – być nadal dostępna w pierwotnym kształcie; c) choć referendarz stwierdził, że U. P. czerpał zyski z działalności spółki w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem powinien on ponieść ciężar dopłat związanych z jej działalnością, to wskazać należy, że we wskazywanym okresie osiągnęła ona dochód w kwocie jedynie 2.197,54 zł, a zatem znacząco niższej niż łączna wysokość wpisów sądowych od złożonych skarg kasacyjnych, a zatem osiągnięte zyski nie pozwalają na przyjęcie, że wspólnik spółki jest w stanie ponieść przedmiotowe koszty; d) referendarz, odmawiając prawa pomocy skarżącej spółce, powołując się na możliwości poniesienia kosztów przez wspólnika, nie ustalił jego sytuacji finansowej, choć w przypadku powstałych wątpliwości mógł to zrobić na podstawie art. 255 p.p.s.a., lecz nie zrobił tego, a zatem oddalenie przedmiotowego wniosku, bez wezwania do uzupełnienia, było co najmniej przedwczesne. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez udzielenie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (czyli takim, o jakie wnioskuje skarżąca), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem sądu zaskarżone postanowienie referendarza odpowiada prawu, zaś argumentacja złożonego sprzeciwu nie ma wpływu na zmianę tego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, ze pomimo zawieszenia działalności, spółka nadal funkcjonuje w obrocie prawnym – figuruje w KRS, ma status czynnego podatnika VAT, jej wspólnik nie podjął uchwały o likwidacji, nie doszło też do jej rozwiązania ani unieważnienia. Stwierdzić trzeba, że jeżeli przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez udzielenie mu prawa pomocy. Dopiero ustanie bytu prawnego podmiotu gospodarczego (rozwiązanie, likwidacja) oraz wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 25 maja 2006 r., I SA/Rz 324/05). W przypadku spółki Sąd Rejonowy oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości (majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów). Zwrócić jednak uwagę należy, że w postępowaniu upadłościowym sąd uwzględnia wyłącznie stan czynny majątku dłużnika - wyłącznie aktywa, które nie obejmują wierzytelności i roszczeń. Nie dokonuje natomiast ustaleń pod kątem możliwości opłacenia przez stronę innych postępowań sądowych, w tym np. skargi kasacyjnej złożonej w sądzie administracyjnym. Podkreślenia wymaga, że zawieszenie przez spółkę działalności gospodarczej nie w każdym stanie faktycznym uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Za niewystarczającą należałoby przyjąć argumentację, że nieprowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę prawa handlowego przez dłuższy okres, w sytuacji gdy pozostaje ona nadal w obrocie prawnym, miałoby wynikać jedynie z braku środków finansowych. Słusznie też zauważył referendarz, że spółka mogła zwrócić się o dofinansowanie jej przez dopłaty od jedynego jej wspólnika. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W orzecznictwie wskazuje się, że spółka handlowa, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa (postanowienie SN z 23 stycznia 2015 r., I ACz 1067/14). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca spółka nie przedłożyła dokumentów pozwalających zweryfikować jej twierdzenia o braku możliwości dopłat ze strony wspólnika. Podkreślić również należy, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r., I GZ 390/14). Jednocześnie, w kontekście zarzutów sprzeciwu dotyczących art. 255 p.p.s.a., należy stronie wskazać, że m.in. w postanowieniu z 22 grudnia 2016 r., I OZ 1699/16, NSA podkreślił, że rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z tym na sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny. Co więcej, prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie ma obligatoryjnego charakteru. Jego przeprowadzenie zależy od uznania rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W sprawie niniejszej referendarz uznał, że przedłożone przez stronę dane są wystarczające do oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Szczególnie trzeba zwrócić uwagę na fakt, że spółka, mimo zarzutu niezastosowania art. 255 p.p.s.a. co do ustalenia możliwości pozyskania dopłat od wspólnika, nie dołączyła z własnej inicjatywy do sprzeciwu żadnych dokumentów mających potwierdzać brak takiej możliwości, czy choćby podjęcie starań w zakresie pozyskania tychże dopłat. W takim wypadku kwestionowanie stanowiska wyrażonego w skarżonym postanowieniu ma charakter jedynie polemiczny i gołosłowny. Zdaniem sądu sama kwestia funkcjonowania strony internetowej http://[...]./ ma znaczenie marginalne dla niniejszego rozstrzygnięcia, mimo to budzi jednak pewne dodatkowe wątpliwości co do oceny sytuacji spółki i jej funkcjonowania na rynku. O ile bowiem rację przyznać należy stronie, że w zakładce dotyczącej danych kontaktowych w ww. serwisie figuruje A. Sp. z o.o., to jednak nie sposób dostrzec tego, że między skarżącą a wspomnianym podmiotem występują niezaprzeczalne powiązania (wskazywane przez tut. sąd także w orzeczeniach wydanych wobec skarżącej). Siedziby obu podmiotów znajdują się pod tym samym adresem, zaś funkcję Prezesa Zarządu w A. Sp. z o.o. sprawuje żona jedynego wspólnika skarżącej spółki, tj. Y. Z.. Sama strona nadal funkcjonuje (w stopce na stronie głównej widnieje rok 2025, możliwe jest składanie zamówień, zapis do newslettera, etc.). Okoliczności te, choć same w sobie wykraczają poza zakres oceny w niniejszym postępowaniu, to jednak nie pozostają bez znaczenia na ogląd pozostawania skarżącej w obrocie gospodarczym. Za referendarzem należy przy tym wskazać, że spółka już po oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, które nastąpiło 24 października 2024 r., m.in. uiściła 8.400 zł tytułem wpisów sądowych od złożonych skarg, a także ustanowiła dwóch nowych profesjonalnych pełnomocników w miejsce jednego dotychczasowego, co może świadczyć o tym, że dysponuje środkami, których to (ich źródeł) nie ujawniła w niniejszym postępowaniu. Końcowo należy wskazać, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, Lex nr 794951). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności. Wobec powyższego na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.