I SA/Bd 107/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego matka jest właścicielką mieszkania o pow. [...] m², natomiast skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m². Oświadczył, że jego matka wydaje kwotę [...] zł miesięcznie na lekarstwa i leczenie, natomiast skarżący na lekarstwa i rehabilitację wydaje kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustaleniu prawa do renty. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT 11A za lata 2012-2014 z których wynika, że z tytułu renty za powyższe okresy osiągnął dochód odpowiednio w kwotach: [...]zł, [...]zł, [...]zł; PIT 40A matki za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu emerytury uzyskała dochód odpowiednio w kwotach: [...] zł oraz [...] zł; wyciąg z rachunku bankowego matki; umowy zlecenia; rachunek za gaz; potwierdzenie opłaty za mieszkanie; potwierdzenia opłaty za energię; pismo Ministerstwa Finansów; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; potwierdzenie otrzymania świadczenia rentowego za [...] 2015r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W pierwszej kolejności należy wskazać, że obecnie skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł. Mając na uwadze uzyskiwany przez skarżącego oraz jego matkę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe łączny dochód - ok. [...] zł netto - nawet przy uwzględnieniu kosztów związanych z zakupem leków (skarżący nie udokumentował, jaką kwotę miesięcznie przeznacza na ten cel, poprzestając jedynie na oświadczeniu) oraz utrzymaniem przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem skarżący ma możliwość jednorazowo opłacić koszt związany z opłaceniem skargi. Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Po drugie jak wynika z oświadczenia skarżącego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, z którą zamieszkuje pod adresem [...]. Mieszkanie to jest własnością matki. Ponadto skarżący jest właścicielem mieszkania przy ul. [...]. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Co prawda skarżący oświadczył, że jego mieszkanie nie jest wynajmowane, nie mniej w judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10). W ocenie orzekającego strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak mieszkanie, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Po trzecie z historii rachunku bankowego matki wnioskodawcy wynika, że spłaca ona kredyty w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych strony wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.