I SA/Bd 118/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do października 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] marca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jest osobą samotnie wychowującą trójkę dzieci. Nie posiada majątku nieruchomego ani oszczędności. Wskazała, że nie osiąga żadnych dochodów ponieważ Drugi Urząd Skarbowy w T. zlikwidował jej firmę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci. Jako majątek strona wskazała samochód Volkswagen Caddy rok produkcji 2008. Wskazała, że w stosunku do jej osoby prowadzona jest egzekucja administracyjna. Oświadczyła, że nie uzyskuje dochodu. Pomaga jej rodzina. Koszty utrzymania skarżąca określiła na kwotę [...]zł (czynsz, woda, media). W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. o zabezpieczeniu na majątku skarżącej zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r.; zarządzenie zabezpieczenia; tytuł wykonawczy; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od września 2015r. do lutego 2016r.; wyciąg z rachunku bankowego. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2016r. skarżąca oświadczyła, że nie korzystała z pomocy opieki społecznej; nie posiada oszczędności; zamieszkuje nieodpłatnie na nieruchomości należącej do jej rodziny (nieodpłatne użyczenie bez umowy); aktualnie wobec skarżącej jest prowadzona egzekucja administracyjna; nie posiada żadnych nieruchomości oraz oszczędności; jedynym majątkiem skarżącej jest Volkswagen Caddy który jest zajęty przez organ podatkowy. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Po pierwsze wskazać należy, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich dokumentów o które była wzywana. Otóż nie przedłożyła: zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem (czynsz, gaz prąd, zakup lekarstw). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Po drugie z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Z informacji znajdujących się w przedłożonej przez skarżącą decyzji z dnia [...] marca 2016r. o zabezpieczeniu wynika, że za lata 2012-2013 skarżąca wykazywała stratę w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Przychód za powyższe okresy wyniósł odpowiednio [...] zł za 2012r. oraz [...] zł za 2013r. Za 2014r. skarżąca wykazała natomiast dochód w kwocie [...]zł, natomiast przychód za powyższy okres wyniósł [...] zł. Ponadto z posumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od września 2015r. do lutego 2016r. wynika, że za powyższy okres przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł, natomiast na zakup towarów handlowych i materiałów w powyższym okresie skarżąca wydatkowała kwotę [...]zł. Odnosząc się do powyższych okoliczności wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącej na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżąca może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto w kontekście powyższych ustaleń wskazać należy w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). Po trzecie okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawcy sama w sobie nie może przesądzać o niemożności poniesienia przez niego kosztów postępowania w niniejszej sprawie skoro skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżąca jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Po czwarte na urzędowym formularzu PPF (data wypełnienia przez skarżącą 14 marca 2016r.) skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce. Tymczasem lektura wyciągu rachunku bankowego wskazuje, iż na dzień wypełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym skarżącej znajdowała się kwota [...]zł. Zatem nic nie stało na przeszkodzie aby cześć tych środków przeznaczyć na opłacenie wpisu od skargi. Co prawda saldo rachunku na dzień [...] kwietnia 2016r. wynosi [...] zł jednakże od dnia [...] marca 2016r. skarżąca z bankomatu wypłaciła kwotę [...]zł. Ponadto z wyciągu rachunku bankowego wynika, że w dniu [...] kwietnia 2016r. wydatkowała kwotę [...]zł na usługi noclegowe. Niedopuszczalnym jest aby strona w pierwszej kolejności dokonywał płatności za tego rodzaju usługi a następnie żądała od Sądu przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że wpis od skargi (skarżąca określiła wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę [...]zł) wynosi [...] zł. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca nie wykazała, że należy do takich osób. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.