I SA/Bd 1205/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. R. s. c. S.Ł., S. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.R.s. c. S. Ł., S. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 18 lutego 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek strona podniosła, że cały majątek został zajęty przez Urząd Skarbowy w Ś.. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 4.493.561 zł, wartość środków trwałych wynosi 4.493.561 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała zysk w wysokości 70.042,00 zł (wstępne wyliczenia). Spółka wskazała, że posiada trzy rachunki bankowe, na których saldo wynosi 0 zł. W uzupełnieniu wniosku przedłożono: zeznania podatkowe wspólników za lata 2011- 2012r., z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za powyższe okresy uzyskali dochód w łącznych wysokościach 101.968,37 zł (przychód 12.481.719,43 zł) oraz 102.021,16 zł. (przychód 12.165.124,74 zł); deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2013r. do stycznia 2014r.; zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego; wypis z księgi przychodów i rozchodów za okres od sierpnia 2013r. do stycznia 2014r. Ponadto S. Ł. oświadczył, że lokal który zajmuje jest lokalem lokatorskim, nie posiada oszczędności, a nieruchomości, które posiada są zajęte przez Urząd Skarbowy w Ś.. Oświadczył również, że wszystkie konta bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy w Ś.. Postanowieniem z dnia 18 marca 2014r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 28 marca 2014r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie posiada żadnych źródeł utrzymania, zaś ruchomości i nieruchomości zostały zajęte przez komorników skarbowych. Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, że kwota 12.000.000 zł wskazana przez Sąd to przychód, a nie dochód, który za 2012r. wyniósł 102.000 zł. W ocenie pełnomocnika w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy w ogóle nie ustosunkował się do okoliczności dotyczącej zajęcia całego majątku nieruchomego i ruchomego Wskazał, że strona wobec swojej sytuacji finansowej pożycza niewielki kwoty od rodziców, aby pokryć niezbędne wydatki. Wskazał, że o skali prowadzonej egzekucji świadczy fakt, że organ egzekucyjny zajął nawet rowerki dziecięce. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym miejscy wskazać również należy, że dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 Kodeksu cywilnego za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle uzyskiwanych przez nią przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej (według przedłożonych przez wspólników spółki zeznań podatkowych za lata 2011-2012 osiągnęli łączny przychód w kwotach 12.481.719,43 z oraz 12.165.124,74 zł; z wypisu z księgi przychodów i rozchodów wynika, że za okres od sierpnia 2013r. do stycznia 2014r. spółka osiągnęła za ten okres przychód 4.321.840,20 zł) oraz oświadczonej wartości jej majątku trwałego (4.493.531 zł) niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazane wielkości przekraczają wielokrotnie kwotę wpisu należną w niniejszej sprawie (25.735 zł). Tym samym wbrew twierdzeniem pełnomocnika strony skarżącej zawartym w sprzeciwie skarżąca nie tylko w latach 2011-2012 prowadziła działalność gospodarcza w znacznych rozmiarach, o czym świadczy kwota przychodu osiągnięta za okres od sierpnia 2013r. do stycznia 2014r. Odnosząc się do eksponowanej przez podatnika okoliczności, że "dumnie brzmiąca kwota 12 milionów złotych to przychód a nie dochód" wskazać należy, że z orzecznictwa wynika, iż o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą strony dokonującej zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. W złożonym wniosku i późniejszym sprzeciwie strona akcentowała okoliczność zajęcia jej rachunków bankowych i wywodziła, że fakt ten zablokował jej możliwość obrony praw przed sądem. Jednakże sytuacji finansowej skarżącej nie należy oceniać jedynie przez pryzmat posiadanych przez nią kont bankowych. W istocie to poza nimi znajduje się przeważająca większość majątku spółki. Na konieczność globalnego spojrzenia na majątek wnioskującego o udzielenie prawa pomocy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 315/12 (LEX nr 1145700), gdzie podkreślił, że przez pojęcie "środki" z przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, że skarżąca - dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu - powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (postanowienia NSA z 23 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r. sygn. akt I FZ 215/11, z 27 września 2012 r. sygn. akt I GZ 251/12, z 21 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 61/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na dużą skalę (m.in. wykazane w deklaracjach VAT-7 wysokie obroty). Spółka jest obecna w obrocie prawnym, jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, z którym związana jest konieczność prowadzenia ewentualnych sporów prawnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, lex nr 477191). Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie taka szczególna sytuacja nie wystąpiła. Ponadto w ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy obarczony jest istotnymi lukami. Pełnomocnik strony skarżącej został mianowicie zobowiązany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych nie tylko spółki ale również wspólników spółki oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwano również do: złożenia oświadczenia czy wspólnicy (w tym pozostali domownicy posiadają samochody lub inne pojazdy; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń wspólników Spółki (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat; dokumentów potwierdzających prowadzone wobec Spółki (wspólników) postępowanie egzekucyjne, w tym dokonane zajęcia; oświadczenia wspólników o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). W tym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W sprzeciwie pełnomocnik strony akcentuje, że o skali prowadzonej egzekucji świadczy fakt, że organ egzekucyjny zajął nawet rowerki dziecięce. Nie mniej nie przedłożył żadnych dokumentów na potwierdzenie powyższej okoliczności. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji