I SA/Bd 149/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów usług za poszczególne miesiące od grudnia 2011 r. do grudnia 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, którego łączny miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako majątek skarżący wskazał udział wynoszący ˝ w prawie użytkowania wieczystego działki o pow. [...] m˛ wraz z halą magazynową o pow. [...] m˛ - wartość ok. [...] zł. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że jego żona posiada udział wynoszący ˝ w prawie użytkowania wieczystego działki o pow. [...] m˛ wraz z halą magazynową o pow. [...] m˛ - wartość ok. [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: prąd [...] zł miesięcznie; śmieci i czynsz [...] zł miesięcznie; wyżywienie [...] zł miesięcznie; ubrania [...] zł miesięcznie; środki czystości [...] zł miesięcznie; telefon komórkowy [...] zł miesięcznie; lekarz dziecko [...] zł; przedszkole [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2015-2016; wyciągi rachunków bankowych; CIT-8 spółki [...] Sp. z o.o.; umowy leasingowe; rozliczenie dotyczące prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za 2017r.; deklaracje VAT-7 za okres od września 2017r. do lutego 2018r.; umowy kredytowe; umowę ugody; wypowiedzenia umów; harmonogramy spłat kredytów; wezwania; umowę pożyczki; wezwania do zapłaty; protokoły zdawczo odbiorcze; zawiadomienia o wszczęciu egzekucji; zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego; zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; tytułu wykonawcze; decyzję ZUS o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek; nakazy zapłaty; protokół o stanie majątkowym; wykaz majątku oraz pozwy. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie korzysta z pomocy społecznej; mieszkanie w którym zamieszkuje z rodziną jest własnością rodziców skarżącego, którzy opłacają czynsz prąd oraz podatki; żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie [...]zł; skarżący jest prezesem spółki [...] i z tego tytułu nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia; nie posiada żadnych nieruchomości; nie posiada oszczędności; korzysta z pomocy finansowej rodziny w kwotach [...]– [...] zł; blokada kont spowodowała zablokowanie kwoty ok. [...] zł; z majątku nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne "nie ma z czego"; żona skarżącego posiada [...]% udziałów w spółce [...] o nominale [...] zł, zaś ojciec skarżącego [...]% o nominale [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący na urzędowym formularzu PPF podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, którego łączny miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako majątek skarżący wskazał udział wynoszący ˝ w prawie użytkowania wieczystego działki o pow. [...] m˛ wraz z hala magazynową o pow. [...] m˛ - wartość ok. [...] zł. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Odnosząc się do wniosku strony w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie uwzględniając podaną przez skarżącego wartość przedmiotu zaskarżenia wpis sądowy wynosi [...] zł. Zdaniem orzekającego wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił sytuację finansową żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Otóż w odpowiedzi na zarządzenie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył: zeznania podatkowego żony za 2016r., aktualnego zaświadczenia o zarobkach żony jak również wyciągów z rachunków bankowych żony. Zatem nie wiadomo jakie są aktualne możliwości płatnicze żony, z którą skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W aktach sprawy znajdują się tylko potwierdzenia wykonania operacji finansowych na rachunku bankowym żony, z których wynika, że posiada ona przynajmniej dwa rachunki bankowe o nr [...] oraz nr [...]. W pkt 2 wezwania wysłanego do strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych zarówno skarżącego jak również osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Ponadto wskazać również należy, że żona skarżącego posiada [...] udziały o łącznej wartości [...] zł w spółce z o.o. [...] (wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł). Skarżący przedłożył CIT-8 spółki [...], z którego wynika, że za 2017r. spółka wypracowała dochód w kwocie [...]zł. Jednakże przychód spółki wyniósł za powyższy okres [...] zł. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd zgodnie, z którym o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Reasumując powyższe ustalenia podkreślenia jednocześnie wymaga, że żona skarżącego jest większościowym udziałowcem ww. spółki [...]%), tak, więc w sensie ekonomicznym, prawie cały jej majątek należy w istocie do niej, a w tej sytuacji twierdzenie, że nie jest ona w stanie jako osoba prowadząca ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe pomóc wnioskodawcy w opłaceniu kosztów sądowych nie zostało w ocenie orzekającego wykazane. Odnosząc się do pozostałych przedłożonych dokumentów przez skarżącego wskazać należy, że choć jak argumentuje wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, to przedłożonych zeznań podatkowych skarżącego za lata 2015-2016 wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazywał znaczne przychody tj. odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Ponadto z przedłożonego rozliczenia za 2017r. wynika, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą pod nazwą [...] A. T. za 2017r. uzyskał dochód w kwocie [...]oraz za powyższy okres wykazał przychód w wysokości [...] zł. Przypomnieć w tym miejscu należy, że o czym była już mowa wcześniej, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, wskazane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Skarżący nie wykazał aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niego postępowania upadłościowego. Podkreślić jednocześnie trzeba, że jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 na nabycie towarów i usług pozostałych za okres od września 2017r. do lutego 2018r. skarżący wydatkował łączną kwotę [...]zł. W tej sytuacji zasadna jest teza, że skarżący miał możliwość do zgromadzenia środków finansowych na opłacenie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi. Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy, dokumentów finansowych należy stwierdzić, że skarżący osiąga znaczne przychody co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi oraz brakiem środków finansowych. Przy czym podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Podkreślenia również wymaga, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.