I SA/Bd 150/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanowił: oddalić wniosek W dniu [...] 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotną, utrzymującą się z emerytury wypłacanej w wysokości [...]zł, albowiem pozostała kwota została zajęta w wyniku toczących się wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych. Skarżący zamieszkuje w domu, przedłożył rachunek za zużycie energii elektrycznej za okres od [...] na kwotę [...] zł. Podał, że nie posiada innego majątku oraz oszczędności. Zarządzeniem z dnia 11 września 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpisy zeznań podatkowych, z których wynika, że w 2010r. uzyskał dochód z tytułu emerytury w kwocie [...] oraz pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, natomiast w roku 2011 z tytułu emerytury osiągnął dochód w wysokości [...] oraz z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący wykazał stratę w kwocie [...] zł. Przedłożył decyzje w sprawie wymiaru podatku do nieruchomości za rok 2011. Ponadto strona przedłożyła zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, o do przedstawionych na formularzu danych bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przypomnieć należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się wnioskodawca, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są, zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują i które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów procesu bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że w latach 2010-2011 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał odpowiednio dochód w kwocie [...] oraz wykazał stratę w kwocie [...] zł. Ponadto strona uzyskuje również stały dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, który jak wynika z załączonych dokumentów jest pomniejszany w związku z prowadzonymi wobec skarżącego postępowaniami egzekucyjnymi. Ponadto, w kontekście dotychczasowych uwag, nie można zapominać, że wnioskodawca – w sytuacji, jaką przedstawia – w wyniku egzekucji komorniczej opłaca alimenty w wysokości [...] zł. Powyższej uwagi nie należy utożsamiać z negowaniem obowiązku alimentacyjnego, czy też sugestią powstrzymania się od jego wypełniania. Niemniej zauważyć należy, że wysokość alimentów jest regulowana przede wszystkim możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Są one determinowane m.in. jego wiekiem, stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym zobowiązany mieszka (zob. red. H. Dolecki, t. Sokołowski, "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", LEX 2010). Co za tym idzie, wysokość alimentów nie może skutkować ubóstwem zobowiązanego z przyczyn od niego niezależnych. Podkreślić również należy, że wnioskodawca nie nadesłał wydruków z posiadanych rachunków bankowych, co uniemożliwia rzetelnie ocenić sytuację materialną strony. W ocenie orzekającego również wskazany fakt wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej w 2011r. nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. W tym miejscu podkreślić należy, że jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał Sąd wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08. Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Zakup paliwa do pilarki czy kosiarki nie może być przedkładany przed obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnych, jakimi niewątpliwie są koszty sądowe. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.