I SA/Bd 181/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. T.T.-K. O. M. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków postanawia: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że umarza się postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016 r. w zakresie odmowy ustanowienia radcy prawnego. W dniu 11 maja 2016 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek P.T.T.-K. O.M. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach w pozycji wartość zysku lub starty za ostatni rok obrotowy według bilansu wnioskodawca wykazał kwotę 38,31 zł, wysokość kapitału zakładowego 1310,89 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 37.508,27 zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że w kasie było 207,61 zł, co łącznie z 1103,28 zł na koncie daje kwotę 1310,89 zł. Do końca roku Oddział spodziewa się wpływu 590 zł dotacji z Urzędu Miasta B. oraz ok. 110 zł składek członkowskich, tj. łącznie 2010 zł. Spodziewane wydatki to: czynszu po 350 zł przez okres 7 m-cy oraz 7 opłat za prowadzenie rachunku po 14 zł. Wpłynie również dotacja Urzędu Miasta B., która wraz z wpisowym uczestników pokryje koszty organizacji wybranych imprez turystycznych w drugim półroczu. Obecne posiadane środki 1310 zł oraz spodziewany wpływ 700 zł, co daje 2010 zł, które nie pokryją planowanych wydatków w kwocie 2800 zł (czynsz, konto, prąd). Na brakujące 790 zł odział liczy na darowizny od członków i sympatyków. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. Referendarz sądowy odmówił stronie udzielenia prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie jest zwolniona z opłat sądowych na mocy art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a,), a także nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz zarzuciła błędną interpretację art. 239 § 2 p.p.s.a. i błędną ocenę danych w zakresie jej sytuacji finansowej. Wskazała, że Referendarz zbyt wąsko zinterpretował art. 239 § 2 p.p.s.a. W ocenie skarżącej mieści się ona w wymienionych w tym przepisie organizacjach, korzystających ze zwolnienia od opłat sądowych. Ponadto podkreśliła, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia uiszczenie żądanego wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie jest instytucja zwolnienia strony od opłat sądowych. Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 239 i 395) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Należy zauważyć, że w myśl art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organizacjami pozarządowymi są: 1) niebędące jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych lub przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi, bankami i spółkami prawa handlowego będącymi państwowymi lub samorządowymi osobami prawnymi, 2) niedziałające w celu osiągnięcia zysku - osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4. Zdaniem Sądu, P. T. T.-K. jako stowarzyszenie jest organizacją pozarządową i występuje w sprawie własnej dotyczącej realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Na poparcie tego należy wskazać, że z umowy z dnia [...] r. zawartej między stowarzyszeniem a Województwem Kujawsko- Pomorskim, stowarzyszeniu została zlecona, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, realizacja zadania publicznego pod nazwą "[...]" (§ 1 umowy, k. 18 akt administracyjnych). Tym samym w rozpatrywanej sprawie stowarzyszenie należy do kręgu podmiotów zwolnionych, na podstawie art. 239 § 2 p.p.s.a., z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W orzecznictwie sadowym jest wyrażany pogląd, który Sąd podziela, że jeśli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sprawy, w której skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, postępowanie w tym przedmiocie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2008 r., II OZ 767/08), postanowienie z dnia 16 lutego 2005 r., OZ 1477/04). W rezultacie, jeżeli strona jest z mocy prawa zwolniona od konieczności ponoszenia kosztów sądowych, a mimo to składa wniosek o zwolnienie od ich uiszczenia, postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu (postanowienie NSA z dnia 19 maja 2011 r., II OZ 410/11). Należy zatem uznać strona jest z mocy prawa zwolniona od opłat sądowych i bezprzedmiotowe było orzekanie przez Referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2016 r. w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Odnosząc się natomiast do odmówienia przez Referendarza sądowego ustanowienia radcy prawnego należy uznać, że miał on słuszność twierdząc, iż brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08 tut. Sąd stwierdza, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. W zaistniałej sytuacji i na obecnym etapie brak zatem przesłanek do przyznania stronie skarżącej pełnomocnika. Zresztą w sprzeciwie strona wniosła już tylko o zwolnienie od opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz art. 249a p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.