I SA/Bd 186/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego 2008r. do grudnia 2009r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 28 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) R.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną oraz synem w wieku szkolnym. Rodzina utrzymuje się z zasiłku chorobowego skarżącego w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Podał, że w związku z chorobą kolana był operowany i hospitalizowany w październiku 2011r. na oddziale ortopedii. Zaznaczył, że nie może wychodzić z domu i podejmować jakiejkolwiek pracy. Zarządzeniem z dnia 29 maja 2012 r. zobowiązano stronę skarżącą reprezentowaną przez pełnomocnika adwokata A. N. do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 14 czerwca 2012 r. (d.: akta sądowe k. nr 45). Na wezwanie strona nie odpowiedziała. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r., Referendarz sądowy oddalił wniosek R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Działający w imieniu skarżącego pełnomocnik złożył sprzeciw na powyższe postanowienie osobiście w dniu 8 sierpnia 2012 r. zarzucając naruszenie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej "p.p.s.a." W uzasadnieniu wskazano, że skarżący obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada pracy, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł. Z powyższej kwoty ponosi koszty dot. mieszkania, mediów, wyżywienia rodziny, edukacji syna, który jest uczniem gimnazjum. Podniósł, że na początku października 2011r. był operowany i hospitalizowany w szpitalu w I. na oddziale ortopedii. Ponadto zdiagnozowano u niego zakrzepicę żył głębokich, w wyniku czego nie ma szans na znalezienie nowego źródła dochodu. Leczenie generuje dodatkowe koszty. Powołując się na przepisy prawa oraz orzecznictwo w zakresie prawa pomocy zarzucił, że Referendarz sądowy nie dokonał dostatecznie pogłębionej analizy oświadczenia skarżącego. W ocenie strony oświadczenie zawarte w formularzu PPF jest wystarczająco uprawdopodobnione, gdyż wyczerpująco przedstawiono sytuację majątkową skarżącego. Ponadto istotny w sprawie jest fakt, że skarżący domaga się jedynie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stwierdził, że nie jest on w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, że przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, iż całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wyniesie [...] zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodnił on, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż obecnie jedynym dochodem 3 osobowej rodziny jest zasiłek chorobowy skarżącego w wysokości [...]zł. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych innych dochodów. Na jej utrzymaniu pozostaje żona oraz syn w wieku szkolnym. Osiągany miesięczny dochód całej rodziny to kwota [...] zł, która z trudem wystarcza na zaspokojenie koniecznych potrzeb utrzymania rodziny i skarżący nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego. Wskazał, że na początku października 2011r. był operowany i hospitalizowany w szpitalu w I. na oddziale ortopedii. Po zabiegu zdiagnozowano u niego zakrzepicę żył głębokich. W związku z powyższym, wnioskodawca stwierdził, że nie jest w stanie podjęć pracy zarobkowej z uwagi na ciężki stan zdrowia. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący, który - co należy podkreślić - jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykonał wezwania Referendarza sądowego z dnia 29 maja 2012 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Nie załączył ich również do sprzeciwu. Przede wszystkim wnioskodawca nie przedłożył zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, nie przedstawił zaświadczeń o wysokości otrzymywanych świadczeń, nie udokumentował wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem 3-osobowej rodziny, nie przedstawił również tytułu prawnego przysługującego do obecnie zajmowanego lokalu, a także nie przedstawił jakichkolwiek zaświadczeń stosownych organów np. o sytuacji rodziny wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw opieki jednostkę organizacyjną gminy lub oświadczeń o pomocy finansowej lub materialnej uzyskiwanej od rodziny. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany. Stwierdzić należy, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, nawet przy uwzględnieniu, iż wpis od skargi wynosi [...] zł, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały potwierdzone dowodami. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącego od przedłożenia np. zeznań podatkowych, czy też wskazanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Informacje, o które wezwano skarżącego są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 p.ps.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). Na marginesie Sąd zauważa, że skarżący zwracał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie sygn. akt I SA/Bd 757/11, przy analogicznym stanie faktycznym. Wniosek strony został odmownie załatwiony, a wniesione zażalenie postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2012r. sygn. akt I FZ 142/12 zostało oddalone. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.