I SA/Bd 186/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 03 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R.-W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. R.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2010 r. oraz I, II, III kwartał 2011 r. postanowił: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego miesięczny dochód stanowi kwota ok. [...] zł. Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z pracy dorywczej. Mąż skarżącej odbywa karę pozbawienia wolności do dnia [...] czerwca 2016r. Ponadto skarżąca wskazała, że posiada zadłużenie wobec ZUS – [...] zł oraz Urzędu Skarbowego – [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenia referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: PIT-36 za 2015r. z którego wynika, że za powyższy okres wraz z mężem uzyskała dochód w kwocie [...]zł, umowę najmu lokalu, kartę rejestracyjną bezrobotnego, zaświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy społecznej, świadectwo zwolnienia męża z zakładu karnego, decyzję o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną z dniem [...] lipca 2015r. W piśmie z dnia [...] lipca 2016r. skarżąca oświadczyła, że: przez ostatnie dwa lata nie uzyskiwała przychodów powyżej kwoty wolnej od podatku i nie była zobowiązana do składania rocznych zeznań podatkowych; nie posiada konta bankowego; utrzymywała się z alimentów na syna i pomocy teściowej; przez ostatni rok nie płaciła pełnej stawki czynszu za wynajmowany dom a jedynie od 400 do [...] zł miesięcznie; na leki wydaje ok. [...] zł miesięcznie; nie posiada oszczędności; nie posiada samochodów, ani innych wartościowych ruchomości; nie posiada zobowiązań kredytowych; w czerwcu 2016r. syn skarżącej rozpoczął prowadzenie działności gospodarczej i z tego tytułu dochód za pierwszy miesiąc wyniósł [...] zł bez potrąceń składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 poz. 718) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz jej i męża uznano, że kwalifikuje się ona do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącej oraz jej syna (skarżąca z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód ok. [...] zł miesięcznie, syn skarżącej rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w czerwcu 2016r. i dochód za ten okres wyniósł [...] zł ) z ponoszonymi przez nią wydatkami. Skarżąca wraz z synem oraz mężem który aktualnie opuścił zakład karny zamieszkuje w wynajętym domu. Rodzina utrzymuje się ze z prac dorywczych skarżącej oraz dochodu syna. Miesięczne czynsz za wynajmowany lokal wynosi [...] zł jednakże z uwagi na sytuację finansową skarżąca opłaca go w wysokości od [...] do [...] zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada nieruchomości oraz oszczędności i przedmiotów wartościowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, orzekający uznał, że zasadne jest udzielenie pomocy sądowej skarżącej w postaci zwolnienia od uiszczenia tego wpisu. Odnosząc się natomiast do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10). Ponadto jak wynika z orzecznictwa ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10). Zgodnie natomiast z art. 140 § 1 p.p.s.a., stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Strona działając bez adwokata lub radcy prawnego nie zostanie zatem pozbawiona możliwości obrony jej praw (por. postanowienia NSA: z dnia 27 września 2004 r., FZ 330/04, z dnia 28 września 2004 r., FZ 246/04). Okoliczności te powodują, że nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej w tym zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.