I SA/Bd 203/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w 1998r. przeszedł operację guza mózgu i od tego czasu jest na rencie z napadami epilepsji i częściowej utracie pamięci. Ponadto skarżący oświadczył, że od 2001r. leczy się psychiatrycznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych. Skarżący jako majątek wskazał trzy samochody o łącznej wartości [...] zł na których ustanowiony jest zastaw skarbowy. W rubryce 8 formularza skarżący podał, że córka Natalia prowadzi własne gospodarstwo domowe. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: opłata za wynajem mieszkania ok. [...] zł; prąd [...] zł; alimenty dla córki [...] [...] zł; alimenty dla syna [...] [...] zł; zakup leków [...] zł; utrzymanie [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2016-2017; podsumowanie stanu konta; wyciąg z rachunku bankowego; decyzje o waloryzacji renty; decyzję z 2000r. o pozwoleniu na użytkowanie budynku; zaświadczenie o zameldowaniu; PIT 40A za 2017r.; wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej; postanowienie o wpisaniu skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych; kartę informacyjna leczenia szpitalnego. Ponadto w piśmie z dnia [...] czerwca 2018r. skarżący oświadczył, że: nie korzysta z pomocy społecznej; nie prowadzi działalności gospodarczej; dochody skarżącego są pomniejszane o alimenty na rzecz M. G. zgodnie z postanowieniem Sądu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem orzekającego skarżący w sposób wybiórczy przedstawił sytuację finansową i majątkową żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że na urzędowym formularzu PPF skarżący podał , że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną oraz trójką dzieci – [...], M. i A.. Dalej w rubryce 8 formularza skarżący podaje, że córka [...] prowadzi własne gospodarstwo domowe. W rubryce 10 formularza skarżący podaje, że córka [...] otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Mając na uwadze takie informacje podane przez skarżącego uznać zatem należy, że córka [...] nie prowadzi ze skarżącym, wspólnego gospodarstwa domowego i tym samym jej sytuacja majątkowa i finansowa nie może być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podaje, że jego źródło utrzymania to renta wypłacana w kwocie [...]zł. Z decyzji o waloryzacji renty wynika, że świadczenie otrzymywane przez skarżącego z tego tytułu jest wypłacane po potrąceniu w kwocie [...]zł. (K-39 akt sądowych). Jednakże wskazać należy, że w wezwaniu z dnia [...] maja 2018r. wyraźnie wskazano jakie dokumenty źródłowe należy przedłożyć. Skarżący tymczasem w odpowiedzi nie przedłożył zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów z rachunków bankowych żony; dokumentów z których wynikałoby jakie miesięczne koszty skarżący ponosi na utrzymanie domu, zakup żywności, utrzymanie samochodów, zakup środków czystości czy higieny; nie przedłożył jakiegokolwiek tytułu prawnego do obecnie zamieszkiwanego lokalu czy też dokumentów potwierdzających wysokość zasądzonych alimentów. Jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego przed notariuszem w dniu [...] lipca 2012r. (K-28 akt administracyjnych) w małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Odnosząc się do powyższej okoliczności wyjaśnić należy wnioskodawcy, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 682) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, W. 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia [...] grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. [...]). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia [...] grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. [...]). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Mając, zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane, uznać należy, że nie wykazał on, iż ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do niego wystąpiła. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05). Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej, nie został przedstawiony w sposób kompletny. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Reasumując stwierdzić należy, że skarżący w sposób bardzo wybiórczy zobrazował sytuację finansową i majątkową żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, co powoduje, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.