I SA/Bd 21/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanowił: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ponad kwotę 500 (pięćset) złotych od każdorazowej opłaty sądowej, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota ok. [...] zł brutto. Jako majątek wskazała: dom o pow. [...] m² (własność męża), mieszkanie o pow. [...] m², udział we współwłasności nieruchomości zabudowanej wynoszący [...]% (własność męża). Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wszystkie powyżej wskazane nieruchomości objęte są zabezpieczeniem. W rubryce zasoby pieniężne skarżąca wskazała rachunek papierów wartościowych o wartości rynkowej ok. [...] zł objęte zabezpieczeniem (własność męża). Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na zarządzenia referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: PIT-36 za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres jej mąż uzyskał łączny dochód w kwocie [...]zł; PIT-38 za 2013r. z którego wynika, że w 2013r. z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych mąż skarżącej wykazał stratę w kwocie [...] zł; wyciągi z rachunków bankowych; zaświadczenie o zarobkach męża; kserokopię faktury za gaz; potwierdzenie opłaty za energię; potwierdzenie opłaty za mieszkanie; fakturę za telefon; księgę przychodów i rozchodów; tytuły wykonawcze; pokwitowanie wpłaty na rzecz Urzędu Skarbowego; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; zawiadomienia o zajęciu pozostałych praw majątkowych; kserokopię umowy darowizny lokalu mieszkalnego zawartą w formie aktu notarialnego; zaświadczenie o zarejestrowanym pojeździe na nazwisko męża skarżącej; informację [...]o zgromadzonych środkach pieniężnych na rachunku męża skarżącej. Ponadto w pismach z dnia [...]oraz [...]2015r. skarżąca oświadczyła że: nie może przedłożyć zeznań podatkowych męża za 2014r. gdyż jeszcze ich nie złożył; w 2014r. osiągnął przychody zbliżone do wartości uzyskanych w 2013r.; oprócz przychodów w składanym zeznaniu wykaże dochód z najmu lub dzierżawy w kwocie ok. [...] zł oraz stratę z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych w kwocie ok. [...]zł; strata powstała na skutek zablokowania rachunku inwestycyjnego oraz wszystkich rachunków bankowych przez Urząd Kontroli Skarbowej w B. w [...] 2014r.; mąż skarżącej jest współwłaścicielem samochodu marki [...]; w [...] 2014r. oraz [...] 2015r. na podstawie tytułów wykonawczych wyegzekwowano od męża skarżącej kwotę [...]zł; mieszkanie wskazane w pkt 7.1. formularza PPF nie jest wynajmowane, albowiem zamieszkuje w nim babcia skarżącej na rzecz której ustanowiono dożywotnią służebność mieszkania. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że obecnie przed tut. Sądem zawisła sprawa ze skargi męża skarżącej sygn. akt I SA/Bd 22/15 oraz skarżącej zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Bd 21/15. Łączny wpis w sprawach wynosi [...]zł. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz jej męża uznano, że kwalifikuje się ona do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów męża skarżącej (skarżąca nie uzyskuje dochodów) z ponoszonymi przez nich wydatkami. Podkreślenia wymaga, że skarżąca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Ponadto dwuosobowa rodzina uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie ok. [...]zł brutto. Ponadto skarżąca jest właścicielką mieszkania otrzymanego na podstawie umowy darowizny od babci, na której rzecz ustanowiono dożywotnią służebność mieszkania. Koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Jak wynika z nadesłanych dokumentów oraz oświadczeń mąż skarżącej posiada również udział we współwłasności nieruchomości zabudowanej w wysokości [...]%. Na wszystkich nieruchomościach skarżącej oraz jej męża ustanowiona jest hipoteka przymusowa na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Jak wynika z pisma [...]z dnia [...]2015r. mąż skarżącej posiada w [...]środki pieniężne w wysokości [...] zł, które są zablokowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów przez jej męża ok. [...] zł brutto, wydatki związane z utrzymaniem domu (ok. [...] zł miesięcznie) oraz stan majątku (hipoteka przymusowa na nieruchomościach, uznano, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że skarżąca ma możliwość każdorazowo zapłacić 500 zł od każdej sprawy tytułem kosztów sądowych. Obciążenie jej taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jej uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu. Podkreślenia również wymaga, że wydatkowanie środków związanych z prowadzeniem sprawy sądowej ma charakter tymczasowy, albowiem stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Odnosząc się natomiast do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10). Ponadto jak wynika z orzecznictwa ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10). Skarżąca w przedmiotowej sprawie wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Treść jej pism wskazuje, że nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Okoliczności te powodują, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy skarżąca jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla interesu skarżącej. Ponadto zdaniem orzekającego przy uwzględnieniu stworzenia skarżącej prawa do realizacji prawa przed Sądem poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w znacznej wysokości skarżąca powinna wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając tożsamy stan sprawy I SA/Bd 22/15 i I SA/Bd 21/15. Okoliczności te powodują, że nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.