I SA/Bd 210/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia : 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów oddalić 2. ustanowić radcę prawnego W złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego E. P. W uzasadnieniu wniosku podała, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga bardzo niskie dochody. Na podstawie zaskarżonej decyzji prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Rachunek bankowy oraz wszelkie ruchomości zostały zajęte, a środki uzyskiwane w wyniku zajęcia przekazywane są na konto Urzędu Skarbowego w Ch. Powyższe spowodowało bardzo trudną sytuację, która uniemożliwia stronie prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący podał, że poza zajętymi środkami i ruchomościami nie posiada innych składników majątku. Zgromadzone oszczędności zostały wydane na utrzymanie w związku z przedłużającym się postępowaniem kontrolnym oraz egzekucyjnym. Skarżący wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim dwuletni syn Wojciech. W rubryce dotyczącej majątku wnioskodawca wpisał samochód dostawczy z 2001 r. zajęty przez Urząd Skarbowy w Ch. W zakresie dochodów skarżący podał, że w 2009 r. osiągał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 2.974,48 zł miesięcznie, natomiast w 2010 r. z tego samego tytułu w wysokości 997.27 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący wskazał, że w 2010 r. pomimo wysokiego przychodu osiągnął dochód w wysokości jedynie 12.820,76 zł, który przeznaczony był na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny. Zaznaczył, że nie korzystał z pomocy społecznej ponieważ jako przedsiębiorca nie może liczyć na uzyskanie takiej pomocy. Odnosząc się do istniejącego między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej podniósł, że zawarta w tym zakresie umowa pozostaje bez wpływu na obowiązek zakresie ponoszenia wspólnych kosztów zamieszkania, wyżywienia, utrzymania, których obowiązek pokrywania mieści się w granicach obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem strony, umowa ta zwalnia jednak małżonka z obowiązku ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez drugiego małżonka. W zakresie osiąganych dochodów skarżący podał, że w 2009 r. małżonka uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości 37.645,54 zł oraz przychód z działalności gospodarczej w wysokości 33.141,36 zł. Natomiast w 2010 r. uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości 40.439,89 zł oraz przychód z działalności gospodarczej w wysokości 34.107,24 zł. W związku z wysokimi dochodami małżonki skarżący wskazał, że pokrywa ona wszystkie koszty dotyczące zaspokajania potrzeb rodziny, w tym przekazuje mu środki utrzymania. Strona przekazuje jedynie kwotę 300 zł na utrzymanie syna. Odnosząc się do zaciągniętego kredytu skarżący podał, że kredyt został wzięty w 2008 r., kiedy jego sytuacja finansowa kształtowała się lepiej. Wskazał, że obecnie, w związku z prowadzonym postępowaniem, nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto, w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiło zajęcie rachunku bankowego oraz wszelkich środków pozostających do dyspozycji strony. Mając na uwadze powyższe skarżący stwierdził, że przedstawione okoliczności wskazują w sposób oczywisty na brak środków na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 19 maja 2011 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1-3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia użytego w powyższym przepisie zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Rozpatrując złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz podniesioną w sprzeciwie argumentację należy w pierwszej kolejności odnieść się do panującego między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej ustanowionego umową majątkową małżeńską (akt notarialny) z dnia 27 sierpnia 2010 r. i twierdzenia skarżącego, że ustrój ten wpływa bezpośrednio na zwolnienie żony z obowiązku partycypowania w kosztach toczącego się przed tut. Sądem postępowania. Otóż, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, stosownie do art. 27 tej ustawy, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zdaniem Sądu, wskazane w art. 27 potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków i to bez wyjątku, jaki ustrój majątkowy panuje pomiędzy małżonkami. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 02 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 216/09, obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak stwierdzono w powołanym orzeczeniu, rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w cytowanych art. 23 oraz 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zatem również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego sprawia, że sytuacja materialna małżonka nawet nie uzyskującego dochodu, jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który uzyskuje dochód. Tak więc, niezależnie od ustroju majątkowego, który obowiązuje w danym związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. (por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 156/11). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący w roku podatkowym 2009 osiągał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 2.974,48 zł miesięcznie, natomiast w 2010 r. z tego samego źródła w wysokości 997,27 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie podał dochodów żony. Wskazał, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Na podstawie zawartej umowy majątkowej ustanowiona została pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwuletni syn W., na którego skarżący przekazuje 300 zł. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, tj. zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) - PIT-36 oraz informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej - PIT/B wynika, że skarżący w roku podatkowym 2009 osiągnął przychód z działalności gospodarczej w wysokości 963.206,98 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 927.513,22 zł, a tym samym osiągnął dochód w wysokości 35.693,76 zł. W roku podatkowym 2010 r. strona osiągnęła przychód w wysokości 702.940 zł, poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 690.119,24 zł, a tym samym osiągnęła dochód w wysokości 12.820,76 zł. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów dotyczących małżonki, tj. zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36 oraz zeznań o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wynika natomiast, że A. S. w 2009 r. osiągnęła dochód ze stosunku pracy w wysokości 37.645,54 zł oraz dochód z działalności prowadzonej na własne nazwisko w wysokości 30.324,37 zł. Z kolei w 2010 r. żona skarżącego wykazała dochód ze stosunku pracy w wysokości 40.439,89 zł oraz z działalności wykonywanej na własne nazwisko w wysokości 31.208,14 zł. Łącząc zatem powyższe źródła dochodu w poszczególnych latach podatkowych, mając na uwadze rozważania dotyczące interpretacji art. 23 oraz 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy stwierdzić, że skarżący nie może zostać zaliczony do osób wymagających szczególnego, pełnego wsparcia ze strony Państwa w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wprawdzie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona osiągnęła w 2010 r. mniejszy dochód niż w roku poprzednim, jednak łączne dochody małżonki w stosunku tych dwóch lat kształtują się na wysokim poziomie, nawet z tendencją wzrostową, gdyż w 2009 r. osiągnęła ona dochód w wysokości 67.969,91 zł, natomiast w 2010 r. już w wysokości 71.648,03 zł. Oceny Sądu nie może zmienić również podnoszona przez skarżącego okoliczność spłacania kredytu. Z nadesłanych wyciągów bankowych podatnika wynika, że strona w dniu 08 października 2008 r. zaciągnęła kredyt w wysokości 41.500 zł, który spłacany będzie do dnia 05 października 2013 r. Miesięczna rata kredytowa wynosi około 965 zł. Ponadto z wyciągów z rachunków bankowych A. S. wynika, że żona spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi 500 zł (tak za luty 2011 r.). W tym zakresie skarżący nie przesłał jednak bliższych wyjaśnień. W judykaturze przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się też, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Sąd zauważa jednocześnie, że wyjaśnienia skarżącego na temat wydatków związanych z jego utrzymaniem są sprzeczne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. W złożonym oświadczeniu skarżący stwierdził, że zamieszkuje razem z rodzicami, którzy nie pobierają od niego żadnych kwot pieniężnych (k. 42 akt sądowych sprawy sygn. akt I SA/Bd 209/11). W sprzeciwie natomiast skarżący podnosi, że to żona w ramach obowiązku alimentacyjnego dostarcza mu środków utrzymania. Niejasności te nie pozwalają Sądowi na pełne rozeznanie sytuacji strony. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając jednak wskazane przez skarżącego i potwierdzone dowodami okoliczności toczącego się postępowania egzekucyjnego i związanego z nim zajęcia rachunku bankowego oraz ruchomości, biorąc pod uwagę osiągane przez małżonków dochody, jak również mając na względzie fakt, że przed tut. Sądem toczą się dwie sprawy ze skargi M. S., w których wskazana przez skarżącego wartość przedmiotu sporu wynosi 74.462 zł i 230.766 zł, a należny wpis od tak określonych wartości sporu stanowi odpowiednio 1.500 zł i 2.308 zł (sygn. akt I SA/Bd 209/11 i I SA/Bd 210/11), Sąd postanowił o częściowym zwolnieniu skarżącego z kosztów sądowych w wysokości ½. Jednocześnie za zasadne Sąd uznał ustanowienie wskazanego przez stronę pełnomocnika, albowiem mając na uwadze zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) stawki minimalne zależne od wartości przedmiotu sporu, stwierdzić należało, że opłacenie czynności radcy prawnego, przy wykazanych przez stronę dochodach, przekracza jej możliwości płatnicze. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.