I SA/Bd 296/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 12 kwietnia 2012 r. (uzupełniony 27 kwietnia 2012 r.)do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Podał w nim, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, iż za 2011r. poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Natomiast za ten sam rok kalendarzowy osiągnął przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł oraz dochód w wysokości [...] zł. Z kolei w 2010r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw osiągnął dochód w wysokości [...] zł, [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, działki budowlanej o powierzchni 3 ha oraz domu o powierzchni 600 m2. Ponadto oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wydatki związane z utrzymaniem domu określił na kwotę [...] zł miesięcznie. Poza tym podał, że spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł a źródłem spłaty kredytu jest prowadzona działalność gospodarcza. Dalej oświadczył, iż nie uzyskuje dopłat bezpośrednich do nieruchomości rolnych. Postanowieniem z dnia 17 maja 2012r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. Od ww. postanowienia strona wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że nie osiągnęła dochodu w kwocie [...] zł ze sprzedaży detalicznej paliw, na co wskazywał referendarz w zaskarżonym postanowieniu. Wnioskodawca podkreślił, że w roku 2010, pomniejszając swój majątek sprzedał stację benzynową będąca składnikiem jego firmy M. Otrzymał za to kwotę [...] zł. Z kwoty tej w 2010 r. zapłacił na rzecz Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. ok. [...] zł tytułem rzekomej zaległości w podatku VAT. Strona zauważyła, że sprawa związana z tą "zaległością" jest obecnie przedmiotem postępowania sądowego przed NSA. Nadto skarżący wyjaśnił, że w roku 2010 uiścił na rzecz F. kwotę [...] zł tytułem spłaty jednego z kredytów zaciągniętych w związku z transakcjami handlu telefonami komórkowymi i iPodami, które to transakcje miały miejsce pomiędzy A. Sp. z o.o., M. i El. Dodał, że cała kwota kredytów zaciągniętych w związku z realizacją transakcji obrotu telefonami komórkowymi i iPodami w wysokości [...] zł została zapłacona spółce A. tytułem podatku VAT od transakcji zawieranych z tą firmą w związku z obrotem telefonami komórkowymi i iPodami. W związku z powyższym wnioskodawca wskazał, że kwota uzyskana ze sprzedaży stacji benzynowej w całości została spożytkowana na zapłatę zobowiązań wobec budżetu Państwa i banków. Ponadto skarżący zaznaczył, że kredyt hipoteczny w kwocie [...] zł miesięcznie jest kredytem, który został zaciągnięty na budowę domu. Zaprzestanie jego spłaty spowodowałoby postawienie całego kredytu w stan wymagalności, co doprowadziłoby do upadłości skarżącego. Zdaniem strony również fakt, iż jest właścicielem kilku nieruchomości nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania mu prawa pomocy. Podkreśliła, że posiadanie nieruchomości nie oznacza, że ma możliwość uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie skarżącego, nie można także żądać, aby właściciel nieruchomości zbył swoją własność, szczególnie w obecnej sytuacji, gdy obrót nieruchomościami drastycznie zmalał. Reasumując skarżący stwierdził, że w chwili obecnej nie posiada środków finansowych, które, pozwoliłyby mu na uiszczenie wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, ze nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, iż przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Za 2011r. poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Natomiast za ten sam rok kalendarzowy osiągnął przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł oraz dochód w wysokości [...] zł. Z kolei w 2010r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw osiągnął dochód w wysokości [...] zł, [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, działki budowlanej o powierzchni 3 ha oraz domu o powierzchni 600 m2. Ponadto oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wydatki związane z utrzymaniem domu określił na kwotę [...] zł miesięcznie. Poza tym podał, że spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł a źródłem spłaty kredytu jest prowadzona działalność gospodarcza. Dalej oświadczył, iż nie uzyskuje dopłat bezpośrednich do nieruchomości rolnych. Dodatkowo w sprzeciwie zaznaczył, że kwota uzyskana ze sprzedaży stacji benzynowej w całości została spożytkowana na zapłatę zobowiązań wobec budżetu Państwa i banków. Ponadto wskazał, że kredyt hipoteczny w kwocie [...] zł miesięcznie jest kredytem, który został zaciągnięty na budowę domu. Zaprzestanie jego spłaty spowodowałoby postawienie całego kredytu w stan wymagalności, co doprowadziłoby do upadłości skarżącego. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności nie przemawiają za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że konieczność poniesienia kosztów sądowych to okoliczność, z którą podmioty gospodarcze muszą się liczyć. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych jest wkalkulowana w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i w związku z tym podmioty te powinny zabezpieczyć środki przeznaczone dla dochodzenia swoich roszczeń, tym bardziej, że przedmiotem sporu są w niniejszej sprawie należności budżetowe pozostające w bezpośrednim związku z tą działalnością. Zauważyć również trzeba, że skarżący ponosi bardzo wysokie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu, które określił na kwotę [...]., co pozwala sądzić, że jego sytuacja materialna nie jest zła. Ponadto okoliczność, że skarżący spłaca kredyt nie oznacza, że bank należy traktować w sposób uprzywilejowany w stosunku do Skarbu Państwa, gdy zamiarem jest dochodzenie swoich praw przed sądem. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że nie można akceptować priorytetowego traktowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2011 r., sygn.akt I FZ 130/11). Zaznaczyć również wypada, że wnioskodawca posiada znaczny majątek, tzn. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, działki budowlanej o powierzchni 3 ha oraz domu o powierzchni 600 m2. Podkreślić jeszcze raz należy, że prawo pomocy jest skierowane do osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej np. żyją w ubóstwie, są bezrobotnymi, korzystają z pomocy społecznej, nie posiadają wystarczających środków na utrzymanie rodziny w tym niepełnoletnich dzieci. W przypadku skarżącego, Sąd nie doszukał się okoliczności, które stanowiłyby o spełnieniu przesłanek udzielenia prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.