I SA/Bd 308/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. w Ł. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011r. postanowił: wniosek oddalić W dniu 22 kwietnia 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 1.023.969,61 zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka osiągnęła zysk w kwocie 309.048,55 zł. W uzasadnieniu wskazano, że kontrahent nie zapłacił skarżącej kwoty 680.387,61 zł za wykonaną usługę w związku z czym strona stoi na granicy bankructwa. Nie ma środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia pracowników, ani na pokrycie kosztów finansowania swojej działalności. Tym samym nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Strona wskazała również, że saldo na rachunku bankowym ma wartość ujemną – 301.064,57 zł. Do wniosku załączyła dokumenty obrazujące sytuację majątkową Spółki, tj. wyciągi z rachunków bankowych Spółki, rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 grudnia 2014r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014r., zeznanie i korektę CIT-8 za 2013r. Postanowieniem z dnia 6 maja 2015r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie Spółka podniosła, że jej zła sytuacja majątkowa nie pozwala na poczynienie stosownych oszczędności w celu zgromadzenie środków na uiszczenie wpisu od skargi. Strona podkreśliła, ze wszystkie rachunki bankowe posiadają salda ujemne. Skarżąca popada w zaległości w spłacie kredytów. Posiada również szereg niespłaconych wierzytelności zasądzonych nakazami zapłaty. Skarżąca podkreśliła, że rok 2014 zakończyła stratą w wysokości 29.498,35 zł. Dodała, że majątek Spółki oraz wszystkie rachunki są zajęte przez komornika, zatem nie może dysponować pieniędzmi, które wpływają na konta. Zaznaczyła, że posiada wprawdzie majątek trwały, ale wszystkie urządzenia i maszyny są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka podkreśliła, że nie wypracowuje dochodu, ponieważ wszystkie zarobione środki pieniężne przekazuje na spłatę zobowiązań. Do sprzeciwu skarżąca załączyła m.in. umowy kredytowe, umowy pożyczek, nakazy zapłaty, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątku wspólników, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 13 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 marca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności należy podać, że obecnie przed tut. Sądem zawisły dwie sprawy skarżącej Spółki, w których zobowiązana jest do zapłaty wpisów sądowych w łącznej kwocie 3.312 zł, przy czym wpis w niniejszej sprawie wynosi 1.812 zł. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania uznać należy, iż składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 1.023.969,61 zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka osiągnęła zysk w kwocie 309.048,55 zł. W oparciu o złożone do akt sprawy dowody (zeznanie CIT-8, rachunek zysków i strat na koniec 2014r. k. 50-53 i 90 akt sądowych) podkreślić należy, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów: 5.981.764,30 zł w 2013r. (dochód w kwocie 356.344,06 zł) oraz 5.504.925,02 zł w 2014r. (zysk netto 309.084,55 zł), które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że skarżąca, dla zobrazowania swojej złej sytuacji finansowej - wraz ze sprzeciwem - przedłożyła do akt sprawy rachunek zysków i strat na koniec grudnia 2014r. z uwzględnieniem bufora, w którym wykazała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 5.499.946,63 zł oraz stratę netto -29.498,35 zł. Jednakże podkreślenia wymaga, że "bufor" to miejsce, gdzie można umieścić dokument jeszcze niekompletny, aby można było go sprawdzić i poprawić. Program przeprowadza kontrolę jego poprawności i informuje o błędach, ale do bufora można wprowadzić dokument błędnie wypełniony (zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie producenta programu księgowego http://www.slonecznasymfonia.pl/do-czego-sluzy-bufor-w-programie-symfonia-finanse-i-ksiegowosc/). Mając na uwadze powyższe, Sąd oceniając sytuację finansową strony oparł się na danych zawartych w rachunku zysków i strat sporządzonym dnia 16 lutego 2015r. (k. 90 akt sąd.), a nie rachunku zysków i strat z uwzględnieniem bufora (k. 178 akt sąd.). W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). Skarżąca będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Strona podnosi również, że posiada liczne zobowiązania cywilnoprawne wobec kontrahentów, częściowo stwierdzone nakazami zapłaty. W tym kontekście podkreślić należy, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Jeszcze raz należy podkreślić, że nie można, uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, o czym świadczy chociażby fakt, że przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów na koniec grudnia 2014r. wyniosły 5.504.925,02 zł. Z analizy przedłożonych wyciągów rachunków bankowych wynika, że ich saldo jest wprawdzie ujemne, jednakże skarżąca reguluje swoje zobowiązania (w tym spłaca raty kredytów). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Podnieść należy, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie wynika, aby Spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Także fakt zaciągnięcia przez skarżącą Spółkę w 2014r. kredytów obrotowych w rachunkach bieżących - umowy z dnia 23 maja 2014r. i 7 lipca 2014r. - do kwot odpowiednio 200.000 zł i 100.000 zł oznacza, że zarówno strona, jak i banki udzielające kredytów oceniały sytuację majątkową skarżącej na tyle dobrze, uznając że będzie w stanie regulować te zobowiązania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2013r., sygn. akt I SA/Bd 807/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.