I SA/Bd 311/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł netto z tytułu świadczenia rentowego męża. Jako majątek strona wskazała dwa mieszkania o pow. [...]m² i [...] m² Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podniosła, że obecnie nie pracuje i zajmuje się 7 miesięcznym dzieckiem. Jej mąż również nie pracuje i utrzymują się ze świadczenia rentowego męża które po potrąceniu zajęcia komorniczego wynosi [...] zł. Zarządzeniem z dnia 10 maja 2013r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej i finansowej. W odpowiedzi skarżąca przesłała kserokopię zeznań podatkowych swoich i męża za lata 2010-2011, oświadczyła, że jej rachunek bankowy został zajęty przez Trzeci Urząd Skarbowy w B.w związku z czym od 5 miesięcy nie ma na nim żadnych obrotów. Na rachunku bankowym męża ciąży zajęcie komornicze w związku z czym brak jest jakichkolwiek obrotów. Wysokość kosztów związanych z comiesięcznym utrzymaniem wnioskodawczyni określiła na kwotę [...] zł. Oświadczyła, że wraz z mężem utrzymują się ze świadczenia rentowego męża które wynosi [...] zł. Nie korzysta z pomocy finansowej rodziny. Wnioskodawczyni wskazała, że samochód osobowy marki [...] o wartości ok. [...] został zajęty przez Trzeci Urząd Skarbowy w B.na dowód czego przedłożono protokół zajęcia ruchomości. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej, albowiem do dnia [...] 2013r. jest zatrudniona w firmie [...] z której nie otrzymuje wynagrodzenia ponieważ spółka jest w złej kondycji finansowej i grozi jej upadłość. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu (referendarza) umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez skarżącą są nierzetelne i pozostają ze sobą w sprzeczności, co uniemożliwia dokonanie właściwej oceny jej sytuacji materialnej. Wskazać, bowiem należy, że w oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podaje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz małoletnią córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota z tytułu świadczenia rentowego męża, które po potrąceniu zajęcia komorniczego wynosi [...] zł, natomiast w piśmie z dnia 21 maja 2013r. oświadcza, że świadczenie to wynosi [...]zł. Ponadto skarżąca wskazuje, że osiąga dodatkowy dochód z tytułu wynajmu mieszkania jednak nie podaje jego wysokości. Wielkość uzyskiwanego dochodu nie wynika również z przedłożonych kserokopii zeznań podatkowych. Ponadto wskazać należy, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła wszystkich dokumentów, o które była wzywana. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jej oświadczeń, co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Wnioskodawczyni została mianowicie zobowiązana do przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (2011-2012), tymczasem przedłożyła zeznania podatkowe za lata 2010-2011. Ponadto strona została wezwana do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez siebie oraz przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Skarżąca w ogóle nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych swoich i męża. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Faktem jest, że skarżąca wskazała, że jej rachunek bankowy został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego na dowód czego przedłożyła zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego. Jednakże zajęcie rachunku bankowego nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Zajęcie konta nie oznacza przecież samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie. (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399). Tym bardziej, że strona w ogóle nie przedłożyła również dokumentów potwierdzających fakt dokonania zajęcia komorniczego rachunku bankowego jej męża poprzestając na gołosłownym oświadczeniu w tym zakresie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Ponadto ustosunkowując się do podnoszonej przez stronę okoliczności, że w chwili obecnej nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w firmie [...] wskazać należy, że jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego skarżąca w tej spółce jest Prokurentem natomiast Prezesm tej spółki jest jej maż, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Tym samym oświadczenia strony o braku wynagrodzenia z tytułu świadczonej pracy należy uznać za niewiarygodne. Podnieść należy, że wnioskodawczyni w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadcza, że obecnie nie pracuje i zajmuje się 7 miesięcznym dzieckiem, natomiast wezwana do przedłożenia posiadania statusu osoby bezrobotnej oświadcza, że jest zatrudniona w firmie [...] jednak nie otrzymuje wynagrodzenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że strona dopasowuje swoje oświadczenia, aby wykazać brak środków finansowych na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.