I SA/Bd 318/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 07 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia należności przypadającej do zwrotu z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że pomimo wysokich dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, większość z nich pochłaniają zobowiązania rat leasingu oraz ubezpieczeń mienia. Ponadto bardzo duża kwota zobowiązująca do zwrotu dotacji do budżetu państwa powoduje, że znaczna część tych dochodów odkładana jest na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako majątek wnioskodawca wskazał dom o pow. 250 m˛ - wartość ok. [...] zł. Ponadto żona skarżącego jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m˛ - wartość ok. [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: leasing budynku w którym prowadzona jest szkoła – [...] zł; leasing samochodu – [...] zł; ubezpieczenie domu - [...] zł; ubezpieczenie samochodu (OC +AC) [...] zł; ubezpieczenie budynku szkoły - [...] zł; opłaty za mieszkanie – [...] zł; media mieszkanie – [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciągi z rachunków bankowych; porozumienie do umowy leasingu operacyjnego; umowę leasingu; kserokopie paragonów; obliczenie dochodu za okres od stycznia do lipca 2016r.; faktury za: energię, czynsz; dodatkową opłatę z tytułu podatku od nieruchomości; wodę; gaz; leasing samochodu, usługi telekomunikacyjne; PIT-36L skarżącego za lata 2014-2015; PIT-36 żony skarżącego za lata 2014-2015; zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego; tytuł wykonawczy. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2016r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że w chwili obecnej wszystkie rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte. Oszczędności które posiadał skarżący przeznaczone były na ewentualną spłatę należności wobec M. B. z tytułu wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Znaczna część środków na rachunkach bankowych skarżącego należy do jego rodziców, stąd też w dniu [...] sierpnia 2016r. został dokonany przelew na konto matki skarżącego. Skarżący w 2012r. pożyczył od rodziców kwotę [...]zł co zostało zgłoszone do właściwego Urzędu Skarbowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącego za lata 2014–2015 wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć również należy, że dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego za 2015r. wyniósł [...] zł, natomiast dochód za okres od stycznia do lipca 2016r. wyniósł [...] zł (K-122 akt sądowych obliczenie dochodu). W kontekście powyższych ustaleń stwierdzić należy, że działalność gospodarcza skarżącego generuje znaczny dochód, zatem winien zabezpieczyć środki finansowe na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Ponadto należy również zauważyć, że żona skarżącego za 2015r. uzyskała dochód w łącznej kwocie [...]zł. Zatem łączny dochód małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe za powyższy okres wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny miesięcznie daje kwotę [...]zł. Ponadto jak wynika z przedłożonych informacji skarżący wraz z żoną są właścicielami domu o wartości ok. [...] zł. Żona skarżącego jest również właścicielem mieszkania o wartości ok. [...] zł. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W ocenie orzekającego strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak nieruchomość, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Tym bardziej, że skoro skarżący oraz jego żona posiadają dwie nieruchomości to jedna z nich mogłaby być wynajmowana w wyniku czego gospodarstwo domowe uzyskałoby dodatkowy dochód. Odnosząc się do eksponowanej okoliczności prowadzenia egzekucji z majątku skarżącego wskazać należy, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji