I SA/Bd 336/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: asesor WSA Ewa Kruppik - Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2003 r. postanowił zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części. I SA/Bd 336/08 U Z A S A D N I E N I E W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek swój skarżący uzasadnił faktem, że nie jest w stanie ponieść znacznych kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Podał, że prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie uzyskuje z niej dochodu. Posiada obciążenie kredytowe w wysokości 250.000 zł. Leczy się psychiatrycznie oraz na schorzenia kręgosłupa. Majątek ruchomy firmy strony został zlicytowany przez Urząd Skarbowy, a konta bankowe zajęte. Rodzina, w tym dwie uczące się córki, jest na utrzymaniu żony, z którą zainteresowany pozostaje w rozdzielności majątkowej. Dochód miesięczny żony został określony w formularzu na kwotę 2.500 zł. W trakcie toczącego się postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy strona została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku. Z nadesłanych dokumentów wynika, że pozostaje ona w czteroosobowym gospodarstwie domowym. Nie uzyskuje dochodów, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód żony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprowadzający się do kwoty 3.726 zł. Wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie otrzymuje żadnej pomocy społecznej. Przedłożył postanowienie Prokuratury Okręgowej w T. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r. oraz decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] r. W związku z blokadą rachunku bankowego skarżący będący pracodawcą dokonuje jedynie wypłat wynagrodzeń oraz opłaca składki ZUS. Jako majątek wskazał dom, za który małż. K. spłacają kredyt mieszkaniowy w ratach w wysokości 1.700 zł. Miesięczne wydatki rodziny związane z koniecznym utrzymaniem sprowadzają się średnio do kwoty 2.685 zł. Skarżący nie posiada oszczędności. Pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i z tej przyczyny nie przedłożył wyciągów z jej rachunków bankowych . W uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy referendarz wskazał, że skarżący pomimo wezwań nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego żony. Brak ten, zawiniony przez zainteresowanego, uznano za przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie B. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wyjaśnił, że jego wolą nie było uchylanie się od obowiązków nałożonych przez referendarza sądowego. Nie był świadomy, że wezwanie dotyczyło rachunków żony. Kierował się przekonaniem, że w sytuacji rozdzielności majątkowej, dla postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy, pozostaje bez znaczenia stan konta współmałżonka. Wnioskodawca, pozostaje na utrzymaniu żony i nie może od niej wymagać, aby opłacała ona za niego koszty sądowe. Tym bardziej, że uzyskiwany przez M. K. dochód z pozwala jedynie na spłatę kredytu i utrzymanie gospodarstwa domowego. Jako uzupełnienie brakujących dokumentów strona przesłała brakujące wyciągi z Banku P. oraz Baku O. wraz z oświadczeniem małżonki o nieposiadaniu żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. post. SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej skarżącego sąd zauważa, że nie posiada ona wystarczających środków na uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, jednak nie uzyskuje z niej żadnego dochodu. Wraz z córkami pozostaje na utrzymaniu żony, która z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje średni miesięczny dochód w wysokości 3.726 zł. Z kolei wydatki rodziny wynoszą 2.685 zł miesięcznie. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych strony oraz małżonki, (które zostały w wykonaniu wezwania nadesłane wraz z sprzeciwem), wynika, że rodzina nie posiada oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie znacznych kosztów sądowych. Odnosząc się do twierdzeń strony dotyczących rozdzielności majątkowej oraz braku obowiązku ponoszenia przez małżonka w takiej sytuacji kosztów sądowych strony skarżącej, należy podkreślić, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 wskazanej ustawy). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W ocenie sądu, biorąc pod uwagę sytuację majątkową, finansową oraz łączne wydatki rodzinne, poniesienie przez stronę skarżącą kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania w wysokości 3.147 zł (według strony wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w skardze 314.677 zł), stanowiących wpis od skargi, przerasta możliwości płatnicze wnioskodawcy. Tym bardziej, że na B. K. ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w 2 sprawach zawisłych przed tutejszym sądem. Podnieść należy, iż rodzaj i zakres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej nie pozwala na to, aby wnioskodawcę zaliczyć to osób, które nie dysponują jakimikolwiek środkami pieniężnymi. Zdaniem sądu, skarżący znajduje się w sytuacji umożliwiającej opłacenie części kosztów niniejszego postępowania. Żona skarżącego uzyskuje dochód, oboje mają zapewniony lokal mieszkalny. Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w całości może zostać przyznane tylko w sytuacji wyjątkowej, gdy wnioskujący ponad wszelką wątpliwość wykaże, że ich opłacenie spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Odnosząc powyższe do przesłanek zawartych w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznano, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ½ części leży w granicach możliwości finansowych B. K. Z tych powodów, na postawie art. 260, art. 245 § 1, 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji orzeczenia.