I SA/Bd 336/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług postanowił: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ponad kwotę 100 (sto) złotych od każdorazowej opłaty sądowej, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto z tytułu świadczenia emerytalnego. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2013r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej i finansowej. W odpowiedzi skarżący przesłał kserokopię zeznań podatkowych swoich i żony za lata 2011-2012, wyciągi z rachunków bankowych. Oświadczył, że wraz z żoną nie posiadają żadnych oszczędności. Spłaca z żoną dwa kredyty w łącznej kwocie [...]zł. Wnioskodawca podniósł, że pogarszanie jego sytuacji finansowej następowało stopniowo od miesiąca lipca 2011r., co było następstwem opóźnień a następnie brakiem wypłat wynagrodzeń za pracę jego i żony. Na dowód powyższego przedłożono zaświadczenia o wysokości należnych wynagrodzeń z tytułów umów o pracę oraz zaświadczenia o wysokości wypłaconych wynagrodzeń. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości emerytury wypłacanej żonie w 2013. Skarżący oświadczył również, że wraz z żoną nie posiadają samochodu ani innego pojazdu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu (referendarza) umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że obecnie przed tut. Sądem zawisły dwie sprawy skarżącego oraz dwie sprawy jego żony. Łączny wpis we wszystkich czterech sprawach wynosi [...] zł. Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącego uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącego i jego żony z ponoszonymi przez nich wydatkami. Podkreślenia wymaga, że skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (jego żona jest współwłaścicielką domu dwurodzinnego), a ponadto uzyskiwany przez jego żonę dochód w kwocie [...] z tytułu świadczenia emerytalnego ma charakter stały i systematyczny. Strona wskazała, że comiesięcznie ponosi wydatki na gaz – [...] zł, telefon i Internet [...] zł, RTV i Polsat [...] zł, energia elektryczna [...] zł, wod-kan, śmieci, podatek od nieruchomości [...] zł, leki [...] zł. Po odliczeniu powyższych wydatków od dochodów pozostaje kwoto ok. [...] zł. Istotnym w sprawie jest, że skarżący wraz z żoną spłacają również dwa kredyty których łączna rata wynosi [...] zł. Tym samym jak wskazała strona do dyspozycji pozostaje jej kwota ok. 500 zł miesięcznie. W tym miejscu godzi się jednak wskazać, że jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ponadto koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwrócić przy tym należy jeszcze uwagę, że okoliczność regulowania przez skarżącą, obok innych ponoszonych wydatków, kosztów rat kredytu nie może mieć przesądzającego wpływu na nabycie prawa do zwolnienia z kosztów sądowych. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, tego typu zobowiązania nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, wskazał, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą przed koszty postępowania sądowego (por. także postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów, wydatki związane z utrzymaniem domu oraz stan majątku, uznano, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem skarżący ma możliwość każdorazowo zapłacić 100 zł od każdej sprawy tytułem kosztów sądowych. Obciążenie go taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jego uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu. Podkreślenia również wymaga, że wydatkowanie środków związanych z prowadzeniem sprawy sądowej ma charakter tymczasowy, albowiem stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.