I SA/Bd 362/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2004r. do listopada 2005r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym jednocześnie ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W zawartym w formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona oraz trójka dzieci w wieku 14, 16 i 18 lat. Pomiędzy małżonkami panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący podał, że nie posiada majątku ani zasobów pieniężnych, autocysterna marki Mercedes Benz rok prod. 1987 została zabezpieczona przez Pierwszy Urząd Skarbowy w B. Również inne składniki majątku przedsiębiorstwa zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W zakresie dochodów skarżący wskazał, że osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości około [...] zł, natomiast małżonka poniosła stratę z działalności gospodarczej. Odnośnie kosztów utrzymania wnioskodawca podał, że koszty związane z wyżywieniem, ubraniem, obowiązkiem szkolnym dzieci wynoszą około [...] zł miesięcznie, koszty opłacanych rachunków m. in. za prąd, ogrzewanie, wodę wynoszą około [...] zł, natomiast na koszty leczenia córki strona przeznacza miesięcznie około [...] zł. Ponadto skarżący spłaca kredyt w wysokości [...] zł zaciągnięty na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku, postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy oraz naruszenie art. 258 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez niedopuszczalne uznanie, że obroty na rachunku bankowym są jednoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny. W uzasadnieniu sprzeciwu strona stwierdziła, że całkowicie nieuzasadnione jest twierdzenie, że przychody przedsiębiorstwa pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Jej zdaniem z treści zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że podstawą rozstrzygnięcia było błędne przyjęcie, że obroty na rachunku bankowym skarżącego są równoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie opłat sądowych, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny. W ocenie strony, nie można zgodzić się także z twierdzeniem, że skarżący nie wykazał dostatecznie przesłanek udzielenia pomocy prawnej poprzez zwolnienie go od kosztów sadowych. Skarżący podkreślił, że kwestia ta wynika jednoznacznie z faktu, iż w obecnej chwili utracił płynność finansową, a co za tym idzie, skoro jego dochody nie pozwalają na pokrycie bieżących wydatków, to tym bardziej, nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych. Odnosząc się do poruszonej, w treści zaskarżonego postanowienia, kwestii regulowania przez skarżącego należności wobec kontrahentów i innych podmiotów, strona wskazała, iż płatności te są związane m.in. z kredytem obrotowym zaciągniętym w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz terminowością w zakresie płatności rat leasingu. Stwierdziła, że dokonana ocena tych zdarzeń gospodarczych, nie tylko przekracza zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, ale także jest całkowicie niedopuszczalna. Podkreśliła, że sugerowanie, iż winna narazić się na utratę składników przedsiębiorstwa (przedmiotów umów leasingowych), prowadzi de facto do błędnego koła, albowiem w przypadku braku terminowych płatności, leasingodawcy wypowiedzą umowy, a strona utraci składniki majątkowe, konieczne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że ww. kredyt obrotowy został zaciągnięty w celu utrzymania płynności finansowej przedsiębiorstwa i możliwości bieżącego regulowania zobowiązań, przede wszystkim wobec pracowników i kontrahentów. Reasumując, zdaniem skarżącego, dokonana przez Referendarza sądowego ocena stanu majątkowego została dokonana w sposób niepełny, a jej konsekwencją jest uniemożliwienie obrony jego praw. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt I SA/Bk 605/10 skarżący podkreślił, że sam fakt istnienia obrotów na jego rachunku bankowym, bez zaistnienia dochodu z działalności pozwalającego na pokrycie kosztów sądowych, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 28 czerwca 2011r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 czerwca 2011r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Z nadesłanego przez stronę wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 lutego 2011 r. wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w kwocie brutto około [...] zł. (formularz PPF poz. 10). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje, oprócz skarżącego, jego małżonka E. oraz trójka dzieci: 18-letni Ł., 16-letnia J. i 14-letnia W. Skarżący wskazał, że koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około [...] zł plus koszty spłacanych kredytów w wysokości [...] zł zaciągniętych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika natomiast z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 1/11 (oświadczenia z dnia 31 stycznia 2011r. - k. 64 akt sądowych), łączne koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą około [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada zaciągnięte i nie spłacone kredyty w łącznej wysokości ponad [...] zł (k. 66 akt sądowych I SA/Bd 1/11). Małżonka skarżącego oświadczyła, że w lutym 2010r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej (gabinet kosmetyczny), którą rozlicza w formie karty podatkowej, a która aktualnie nie przynosi dochodu (k. 34 akt sądowych I SA/Bd 1/11). Wnioskodawca podkreślił również, że składniki majątkowe jego firmy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a dłużnicy zalegają z płatnościami (k. 45-46 akt sądowych I SA/Bd 1/11). Dokonując analizy deklarowanych przez stronę wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego należy zauważyć, że w tej kwestii skarżący udziela sprzecznych ze sobą informacji. W oświadczeniu z dnia 31 stycznia 2011 r. sprawie I SA/Bd 1/11 skarżący wskazał, że wydatki te wynoszą [...] zł, natomiast w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 lutego 2011 r. (a zatem wniosku złożonym dwa dni później od powyższego oświadczenia) podał, że wydatki te wynoszą [...] zł. W sprawie zaś I SA/Bd 372/10 strona stwierdziła, ze wydatki te wynoszą [...] zł. Skarżący w żaden sposób tej sprzeczności nie wyjaśnił. Skorzystanie z prawa pomocy, wymaga po stronie wnioskodawcy rzetelnego przedstawienia jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, przeczy zasadom logiki i doświadczenia życiowego, aby rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w kwocie brutto [...] zł ( pole 10 formularza PPF) była w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ponad cztery tysiące złotych. Zestawienie osiąganych dochodów i wydatków prowadzi do nieracjonalnego wniosku, że skarżący wydaje więcej pieniędzy niż zarabia. Strona nie ujawniła z jakiego źródła pokrywane są wydatki przewyższające wykazany dochód. Odnosząc się z kolei do ponoszonych przez stronę wydatków związanych ze spłatą kredytu obrotowego zaciągniętego w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz płatności z tytułu rat leasingowych, należy stwierdzić, że nie stanowią one o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, niedopuszczalne jest preferowanie zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których zalicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Także podnoszona przez stronę w sprzeciwie utrata płynności finansowej nie może być wyznacznikiem jego zdolności płatniczych. Przedstawione przez skarżącego wyciągi bankowe w sprawie I SA/Bd 1/11 wskazują, że obraca on środkami, z których może wygospodarować część na pokrycie kosztów sądowych. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny oceniając sytuację skarżącego w postanowieniu z dnia 02 września 2010 r., I FZ 346/10, oddalającym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 372/10 w przedmiocie prawa pomocy. Złożone przez skarżącego zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmawiające przyznania prawa pomocy zostały również oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I FZ 106/11 oraz II FZ 174/11. Podsumowując - intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdują się rzeczywiście w trudnej sytuacji finansowej i wykażą, że nie mogą uiścić kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, iż uiszczenie wpisu sądowego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.