I SA/Bd 370/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i od marca do grudnia 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada środków niezbędnych do uiszczenia wpisu. Skarżący oświadczył, że jego sytuacja jest na tyle tragiczna, że ogłasza upadłość. Ponadto skarżący wskazał, że nie stać go na opłacenie dotychczasowego pełnomocnika, a bez niego nie jest w stanie sam sporządzić pism ani występować przed sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz papierów wartościowych i innych praw majątkowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał jedzenie – [...] zł i leki [...] zł. Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2016r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wniosek pełnomocnika skarżącego zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2016r. przedłużono termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] września 2016r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika z dnia [...] września 2016r. w którym wskazał, że z oświadczenia jego mandanta wynika, że: składał wniosek o upadłość [...] grudnia 2015r. wskazując, iż jest niewypłacalny; nie był zatrudniony, a jedyne dochody osiągał z działalności gospodarczej;, która została wyrejestrowana; nie korzysta z pomocy społecznej; wyprowadził się z [...] w P. i pomieszkuje u znajomych bez stałego miejsca zamieszkania; nie posiada żadnych oszczędności; nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym; nie pozostaje w związku małżeńskim; z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli; nie ma statusu osoby bezrobotnej. Do pisma dołączono: wniosek o ogłoszenie upadłości; pismo wyjaśniające; oświadczenie dłużnika; wezwania do zapłaty; zajęcie wierzytelności; protokół zajęcia ruchomości; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego; nakaz zapłaty; umowę kredytu obrotowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego (pomimo, że termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został przedłużony) wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i majątkową. W ogóle nie przedłożył: zeznań podatkowych za ostanie dwa lata kalendarzowe; wyciągów z rachunków bankowych; oświadczenia o źródłach utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt I OZ 125/12). Brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje bowiem odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ182/12). Strona, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby referendarza sądowego co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Referendarz sądowy nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 71/09; z dnia 23 lipca 2009r., sygn. akt II FZ 260/09; z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09). Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej pomimo, że jak podaje jego sytuacja jest tak dramatyczna. Osoby, które nie uzyskują żadnego dochodu, nie posiadają żadnego majątku oraz oszczędności – tak oświadczył skarżący - zwracają się do ośrodków pomocy społecznej. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego była i jest na tyle dobra, że nie musi korzystać z pomocy społecznej. Nie wyjaśnił również skąd pochodzą środki finansowe związane z jego comiesięcznym utrzymaniem. Bez wątpienia skarżący ponosi wydatki związane z zakupem żywności, lekarstw, środków czystości czy higieny. Jednakże nie wskazał źródła finansowania tych wydatków. Tym bardziej, że oświadczył, iż nie korzysta z pomocy społecznej. Zdaniem orzekającego zadziwiające również w sprawie jest to, że skoro skarżący podnosi, że jego sytuacja finansowa jest tak dramatyczna to skarżący nie dopełnił elementarnego obowiązku, aby uzyskać status osoby bezrobotnej i ewentualnie - za pośrednictwem Urzędu Pracy – stosowne zatrudnienie. Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego ustanowienia radcy prawnego z urzędu wskazać należy, że w dniu [...] marca 2016r. wpłynęła do Sądu skarga R. P. sporządzona przez radcę prawnego J. N.. Natomiast w dniu [...] maja 2016r. wpłynęło do Sądu pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu. Podkreślenia wymaga, że sam fakt ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru automatycznie wyklucza jego ustanowienie w ramach prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). W niniejszej sprawie skarżący pozostaje z radcą prawnym w stosunku prawnym w rozumieniu art. 246 § 3 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazał zasadności swojego wniosku. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji