I SA/Bd 392/10

I SA/Bd 392/10 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2003 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 392/10 UZASADNIENIE Reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika K.Z. wniosła w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Składając urzędowy formularz PPF oświadczyła, że nie posiada wystarczających środków na opłacenie podatku, a egzekwowanie tego zobowiązania wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jako majątek wskazała nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m². Zaznaczyła, że koszty jego utrzymania ponosi konkubent – rencista, a wnioskująca nie posiada wiedzy co do stanu majątkowego oraz wysokości dochodów przez niego uzyskiwanych. Skarżąca prowadzi działalności gospodarczą, lecz nie osiąga z tego tytułu dochodów. Do akt sprawy przedłożyła kopie: zeznania podatkowego za 2009 rok, podsumowania księgi przychodów i rozchodów, zawiadomień o zajęciu przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. rachunku bankowego i wynagrodzenia z dnia 19 marca 2010 r. oraz tytuł wykonawczy. Wezwanie referendarza do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych pozostawiła bez odpowiedzi. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie przepisem art.246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej bliskich, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane w prawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu ( art.252 § 2 p.p.s.a.). Ma on na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. Należy zwrócić uwagę na to, że to wnioskująca jest zobowiązana do składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, referendarz posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art.255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym ona pozostaje. Jednakże niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zawarte w przedłożonym przez skarżącą urzędowym formularzu PPF informacje, w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami, nasunęły wątpliwości co do rzetelności zaprezentowanej argumentacji. Zainteresowała bowiem podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a prowadzona działalność gospodarcza( roboty ogólnobudowlane) przynosi jedynie stratę. Twierdzenie to z dwóch względów pozostaje nie do zaakceptowania, gdyż po pierwsze, z zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie ( K-23) wynika, że pracodawcą zainteresowanej jest Przedszkole [...] w T. Po drugie, akcentowany przez skarżącą fakt wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Ponadto na etapie składania urzędowego formularza PPF skarżąca podała, że pozostaje w gospodarstwie domowym z konkubentem, który w całości ponosi koszty utrzymania prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego, aczkolwiek nie są jej znane jego możliwości finansowe. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że skoro wnioskująca twierdzi, że M.G. ją utrzymuje, to koniecznym, punktu widzenia przyznania prawa pomocy, jest ocena, czy wsparcie udzielane przez konkubenta nie wystarczy na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy jego pomocy skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wspólnego gospodarstwa domowego, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. W świetle przestawionych powyżej okoliczności, referendarz działając na mocy art.255 p.p.s.a skierował do strony wezwanie mające na celu wyjaśnienie wątpliwości, jak również zwrócił się o przedłożenie dokumentów potwierdzających prawdziwość złożonych oświadczeń. Skarżąca jednakże pozostawiła je bez odpowiedzi. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku nie ujawniła zarówno dochodów, jak i wydatków prowadzonego wspólnie z M.G. gospodarstwa domowego. Konkludując, powyższe okoliczności, a w szczególności brak aktywności ze strony skarżącej uzasadnia w konsekwencji negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, nawet przy uwzględnieniu, że wpis od skargi wynosi 1.910 zł. Zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie akcentuje się, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez wnioskującą przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez nią informacji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.