I SA/Bd 410/10

I SA/Bd 410/10 POSTANOWIENIE Dnia 07 lipca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 07 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 410/10 UZASADNIENIE Zwracając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący wskazał na brak dochodów. Podał, że dwoje dzieci wnioskującego pozostaje na utrzymaniu żony zarabiającej miesięcznie [...] zł. Zainteresowany w motywach wniosku wyjaśnił, że przewlekle choruje na SM, lecz nie korzysta z zasiłku. Jako majątek rodziny wymienił należący do żony dom będący przedmiotem postępowania egzekucyjnego, wskazując przy tym na istniejącą pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkową. Skierowane do skarżącego wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych zostało doręczone na adres wskazany w skardze. Pismo awizowano dwukrotnie, ostatecznie zostało ono zwrócone z adnotacją urzędu pocztowego " zwrot nie podjęto w terminie" ( k-18 akt sprawy). Doręczenie uznano za dokonane z dniem 21 czerwca 2010 r. Zakreślony w wezwaniu termin upłynął bezskutecznie w dniu 5 lipca 2010 r. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie B. G. de la T. przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący K. K. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie przepisem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej bliskich, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Ustawa p.p.s.a nie przewiduje działania referendarza z urzędu. Stąd prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.), mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Należy zwrócić uwagę na to, że wnioskujący jest zobowiązany do składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, referendarz dysponuje instrumentami prawnymi służącymi ich wyjaśnieniu. Kwestię badania oświadczenia strony szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że to rozstrzygający o przyznaniu prawa pomocy, w ramach postępowania wyjaśniającego, może wezwać stronę, w ustalonym dowolnie terminie, do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym ona pozostaje. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, ze niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że zawarte w przedłożonym przez skarżącego urzędowym formularzu PPF informacje, w zestawieniu z wynikającymi z akt administracyjnych, nasunęły wątpliwości co do rzetelności prezentowanej przez niego argumentacji. Zainteresowany na etapie składania formularza PPF podał, że nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast żona będąca jedynym żywicielem ich dwojga dzieci zarabia [...] zł miesięcznie. Twierdzenie to pozostaje nie do zaakceptowania, zważywszy na treść zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. Z ustaleń organu co do możliwości płatniczych podatnika wynika, że w dacie 04 listopada 2009 r. skarżący osiągał dochód w kwocie [...] zł miesięcznie, jego żona natomiast [...] zł, lecz na utrzymaniu małżonków pozostawała jedynie córka. Nie ulega więc wątpliwości, że zawarte we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenia skarżącego wzbudzają wątpliwości, gdyż są nieścisłe, niekonsekwentne, a nawet sprzeczne. W świetle przestawionych powyżej okoliczności, referendarz działając na mocy art.255 p.p.s.a, skierował do strony omówione wezwanie mające na celu wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości, bowiem zwrócił się o przedłożenie dodatkowych dokumentów potwierdzających prawdziwość złożonych oświadczeń, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący jednakże pozostawił je bez odpowiedzi.Tym samym do dnia rozpoznania wniosku nie ujawnił, skąd czerpie środki na zabezpieczenie egzystencji oraz leczenie, jak również uchylił się od udokumentowania wysokości dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Konkludując, powyższe okoliczności, a w szczególności brak aktywności ze strony skarżącego K.K., uzasadniają w konsekwencji negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie jemu prawa pomocy. Tym bardziej, że wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata nie jest wygórowana i wpis od skargi wynosi 500 zł. Podkreślenia wymaga, że zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie akcentuje się, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez skarżącego przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez niego informacji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z poszanowaniem poglądów utrwalonych w orzecznictwie i doktrynie, postanowiono, jak w sentencji.