I SA/Bd 438/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł brutto. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w związku z pogarszająca się sytuacja ekonomiczną prowadzonej działalności był zmuszony zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że w stosunku do jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Skarżący oświadczył również, że nie posiada nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych oraz oszczędności. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył: zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania w celu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT-36 za lata 2013-2014 z których wynika, że za 2013r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w kwocie [...] (przychód [...]zł, natomiast za 2014r. wykazał stratę w kwocie [...] zł (przychód [...] zł); wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie o aktualnych zarobkach skarżącego. Ponadto skarżący oświadczył że: środki widoczne na rachunku bankowym nie są do jego dyspozycji, ponieważ są zabezpieczone przez komornika; zamieszkuje w mieszkaniu nieodpłatnie udostępnionym mu przez szwagra, zarówno skarżący jak również jego żona nie posiadają domu czy mieszkania; dokłada się do rachunków za wodę , prąd i gaz w kwocie [...] zł, nie ma na te wydatki potwierdzenia ponieważ daje te pieniądze szwagrowi u którego mieszka wraz z rodziną nieodpłatnie; koszty związane z leczeniem córki skarżący określił na kwotę [...]zł plus koszty dojazdu do B. – [...] zł miesięcznie; nie posiada żadnych oszczędności i nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny; zarówno skarżący, jego żona oraz córki nie posiadają żadnych samochodów, czy innych pojazdów; nie otrzymuje pomocy z opieki społecznej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z przedłożonych zeznań podatkowych skarżącego za lata 2013 – 2014 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższe okresy znaczne przychody odpowiednio [...]zł oraz [...]zł. Odnosząc się do wykazywanej starty za 2014r. wskazać należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Podkreślenia również wymaga, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...]2015r., a więc po wniesieniu skargi do Sądu. Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów (wielomilionowe obroty) jak prowadzona przez skarżącego w latach 2013-2014 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Wskazać również należy, że ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka z rodziną nieodpłatnie u szwagra. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, zwłaszcza w kontekście stosunkowo wysokich obrotów firmy skarżącego oraz faktu, że nie korzysta z instytucji pomocy społecznej. Skarżący, co prawda przedłożył zaświadczenie o zarobkach, z którego wynika, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie [...] zł brutto, jednakże nie przedłożył ani zaświadczenia o zarobkach swojej żony, jak również jej zeznań podatkowych czy wyciągu z jej rachunku bankowego, na które wypływa wynagrodzenie żony skarżącego. W ocenie orzekającego skarżący celowo akcentuje swoje ubóstwo, aby uchylić się od uiszczenia kosztów sądowych. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.