I SA/Bd 472/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO-4231/427/23 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz A. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] października 2023 r. skarżąca wystąpiła o opodatkowanie podatkiem od nieruchomości gruntów położonych w B. przy ul. [...] (działka nr [...]). Postanowieniem z dnia [...] listopada 2023 r. Prezydent M. B. odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania w podatku rolnym i od nieruchomości za lata 2019-2023 od nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] (działka nr [...]). Organ uzasadniając decyzję powołał się na dane z ewidencji gruntów i budynków oraz złożone informacje podatkowe. W zażaleniu skarżąca podniosła, że jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości i to ona winna być podatnikiem podatku od nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. Inne utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ stwierdził, że Prezydent M. B., przeprowadzając postępowanie dowodowe na podstawie przedstawionych dokumentów, prawidłowo przyjął, iż wiążące dla niego są dane z ewidencji gruntów i budynków. Z danych tych jednoznacznie wynika brak podstaw dla przyjęcia, że skarżąca jest podatnikiem podatku od wskazanych we wniosku nieruchomości. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i uznanie, że są podstawy do uznania jej za stronę we wszczętych w 2019 r. i w 2020 r. postępowaniach podatkowych, a następnie za podatnika podatku od nieruchomości. Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 187, art. 194 § 3, art. 121 § 1, art.191, art. 133 oraz art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: "O.p.") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy; art. 205 § 1 O.p. przez jego niezastosowanie oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: "u.p.o.l.") przez niezastosowanie przedmiotowego przepisu, tj. nieuznanie, iż w sprawie podmiotem na którym ciąży obowiązek podatkowy jest posiadacz samoistny. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że organ podatkowy niesłusznie przyjął, iż wiążące dla niego są dane z ewidencji gruntów i budynków. Wskazała, że jako dowód samoistnego posiadania przedłożyła kopie przelewów i innych dokumentów potwierdzających samoistne władanie ww. nieruchomością. W ocenie skarżącej, organ podatkowy na podstawie przedstawionych dowodów samoistnego posiadania powinien uznać skarżącą za stronę. Organ podatkowy nie podjął działań, które pozwoliłyby na ustalenie stanu faktycznego w tym zakresie, a w konsekwencji dokonał rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem dostarczonego materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła o opodatkowanie jej jako posiada samoistnego podatkiem od nieruchomości gruntów położonych w B. przy ul. [...]. Prezydent M. B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2023 r., wydanym na podstawie art. 165a § 1 O.p., odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i od nieruchomości za lata 2019-2023. Organ wskazał, że posiadacz samoistny może być podatnikiem podatku od nieruchomości jedynie wówczas, gdy figuruje w ewidencji gruntów i budynków. W przypadku kiedy na podstawie zapisów w ewidencji gruntów i budynków można ustalić właściciela, to ujawnione prawo własności ma pierwszeństwo przed posiadaniem. Zatem według organu obowiązek podatkowy ciąży na ujawnionym właścicielu. Oznacza to, że skarżąca nie jest podatnikiem łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i od nieruchomości i nie przysługuje jej przymiot strony postępowania. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowienie organu pierwszej instancji zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w B. . Dla uzasadnienia swoich racji Kolegium przywołało przepisy u.p.o.l. Wskazać należy, że zgodnie z art. 165a § 1 O.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Stosownie zaś do art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który skład Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w pełni podziela, że zarówno zastrzeżenie zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., jak i treść art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jednoznacznie wskazują, iż obowiązek podatkowy samoistnego posiadacza "wyprzedza" obowiązek podatkowy właściciela przedmiotu opodatkowania (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2020 r., II FSK 2766/18; z dnia 3 grudnia 2020 r., II FSK 1396/20 oraz II FSK 1441/20; z dnia 21 kwietnia 2023 r., III FSK 320/22). Powyższe oznacza, że w sytuacji, gdy przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży nie na właścicielu nieruchomości, ale na jej posiadaczu. Co przy tym istotne, do uznania osoby fizycznej za podatnika podatku od nieruchomości nie jest konieczne ujawnienie posiadania samoistnego w urzędowych rejestrach, np. w ewidencji gruntów i budynków, czy też nawet w księgach wieczystych. Założenie, że dla powstania obowiązku podatkowego posiadanie samoistne musi być wpisane, np. do ewidencji gruntów i budynków, stałoby w sprzeczności z przepisem art. 3 ust. 3 u.p.o.l. (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r., II FSK 1396/20; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2021 r., I SA/Gd 782/21). Zatem posiadacz samoistny nieruchomości "wyprzedza" właściciela w obowiązku zapłaty podatku nawet, jeśli ujawnione w księdze wieczystej prawo własności przysługuje innej osobie niż samoistny posiadacz nieruchomości (por. B. Pahl, Glosa do wyroku NSA z dnia 24 maja 2013 r., II FSK 1749/11, LEX/el. 2013). W judykaturze przyjmuje się, iż wobec braku odmiennego zdefiniowania posiadania samoistnego w ustawach podatkowych, pojęcie posiadania samoistnego użyte w art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.p.o.l. należy definiować przez odwołanie się do art. 336 k.c. (por. wyroki NSA: z dnia 13 września 2018 r., II FSK 319/18; z dnia 11 września 2014 r., II FSK 917/14). Zgodnie z tym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Oczywistym jest, że posiadacz zależny nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, albowiem jego odpowiedzialności prawnopodatkowej nie przewidują przepisy u.p.o.l. W świetle art. 336 k.c. posiadanie jest władaniem rzeczą. Zgodnie z teorią romanistyczną przyjętą w kodeksie cywilnym, to władztwo obejmuje dwa elementy: fizyczny (corpus possessionis) - faktyczne władanie rzeczą oraz psychiczny (animus rem sibi habendi) - wolę władania rzeczą dla siebie. Animus possidendi to charakterystyczny element, który odróżnia posiadanie od innych form faktycznego władania rzeczą (dzierżenia, władztwa prekaryjnego). W orzecznictwie słusznie podkreślono, że animus rem sibi habendi przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, iż posiadacz traktuje rzecz jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji, przy czym ocena podejścia, uwzględnia rzeczywistą wolę władającego, ale dokonywana jest obiektywnie, z punktu widzenia otoczenia posiadającego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2021 r., V CSKP 23/21). Uznaje się, że wola posiadacza, która decyduje o charakterze władania, musi być ujawniona na zewnątrz. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż rzeczywistą wolę posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania, ustala się na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2015 r., III CSK 188/14; z dnia 26 kwietnia 2017 r. I CSK 426/16). Dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., II FSK 2372/10). W rezultacie nie można zgodzić się z organem, że posiadacz samoistny może być podatnikiem podatku od nieruchomości jedynie wówczas, gdy figuruje w ewidencji gruntów i budynków. Organ nie może przy ustalaniu osoby zobowiązanej do zapłaty podatku ograniczać się wyłącznie do przeprowadzenia dowodu z rejestru gruntów i budynków. Posiadanie samoistne jest stanem faktycznym, a nie prawnym. Nie musi być ono ujawnione w dokumencie urzędowym. Odmawiając więc wszczęcia postępowania, ze wskazanych wyżej względów, organ naruszył art. 165a § 1 i art. 120 O.p. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali, na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów, uzupełnionych ewentualnie o dodatkowe dowody, oraz mając na uwadze wywody zawarte w tym wyroku, czy A. K. jest posiadaczem samoistnym nieruchomości i stosownie do tego rozstrzygnie, czy jest podatnikiem. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł.