II FSK 319/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 749/17 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 26 października 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 749/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", oddalił skargę K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 8 maja 2017 r. nr [..] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2016 r. 2. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów podatkowych, że skarżący nie jest posiadaczem samoistnym części działki o nr [...]. Nie posiada żadnego tytułu prawnego do władania częścią działki [...], która sąsiaduje z działką nr [...], będącą jego własnością. W konsekwencji nie posiada także żadnego tytułu prawnego do części budynku posadowionego na działce nr [...]. Sąd pierwszej instancji podniósł, że jeżeli w przypadku skarżącego można byłoby stwierdzić element fizyczny posiadania (corpus), to brak elementu psychicznego posiadania (animus). Podatek od nieruchomości za działkę nr [...] opłacał i nadal opłaca Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w K. (dalej: KZGM), w którego zarządzie pozostaje sporna działka. 3. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku K.M. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: - art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej "u.p.o.l."), poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej część działki nr [...] (k.m. 26), - art. 336 Kodeksu cywilnego poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz błędną interpretację, a tym samym przyjęcie, że władztwo faktyczne skarżącego nad nieruchomością położoną w K. przy ul. [...], stanowiącą część działki nr [...] (k.m. 26), nie jest posiadaniem samoistnym, - art. 339 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie i całkowite pominięcie domniemania posiadania samoistnego wynikającego z faktycznego władztwa, bez obalenia tego domniemania, - art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a. poprzez błędne oddalenie skargi i usankcjonowanie decyzji nie odpowiadającej prawu, - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz sformułowanie uzasadnienia w sposób wewnętrznie sprzeczny. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4.2. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto. Nie ma on też kompetencji do konkretyzowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych, bądź ich uzasadnienia, a brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez wojewódzki sąd administracyjny powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu pierwszej instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Stąd wnoszący skargę kasacyjną, dążąc do skutecznego podważenia zaskarżanego wyroku, powinien zachować dbałość o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów oraz ich uzasadnienie. 4.3. W rozpatrywanej sprawie autorka skargi kasacyjnej podnosząc zarzut naruszenia wielu unormowań (m.in. art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 3 ust. 3 u.p.o.l., art. 336 k.c., art. 339 k.c., art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a.) nie wskazała, z której podstawy zakreślonej w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a., wywodzi skargę kasacyjną. Nie sprecyzowała także, które z powoływanych regulacji zalicza do przepisów prawa materialnego, a które do unormowań prawa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. 4.4. Z racji tej, że strona skarżąca do rangi podstawowych podniosła i wyeksponowała zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszym rzędzie wskazuje na niezasadność właśnie tych zarzutów. Zauważa jednocześnie, że analiza ich uzasadnienia potwierdza, że skarżący przy ich pomocy podjął próbę podważenia prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organy podatkowe, przyjętych następnie za prawidłowe przez Sąd pierwszej instancji i implikujących materialny stosunek prawny objęty dyspozycją art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Tak sformułowane zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły więc odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Kasator nie wskazuje w czym upatruje niewłaściwego zastosowania przywołanych przepisów. Jak wprost wynika z treści tych zarzutów oraz uzasadnienia, zmierzają one do podważenia prawidłowości ustaleń stanu faktycznego, co stanowi oczywisty błąd konstrukcyjny skargi kasacyjnej, wykluczający możliwość merytorycznego odniesienia się do wskazanych w nich błędów. Otóż podważeniu prawidłowości ustaleń faktycznych służą ze swej istoty zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności odnoszące się do sposobu prowadzenia i zupełności postępowania dowodowego oraz oceny materiału dowodowego. Kasator eksponując wadliwość ustaleń faktycznych w zakresie nieuznania skarżącego za posiadacza samoistnego części działki nr [...], nie formułuje w tym kontekście żadnych zarzutów natury procesowej. Taki stan powoduje, że podstawą oceny zaskarżonego wyroku jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji. Inaczej rzecz ujmując nie można skutecznie powoływać się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Powyższa konstatacja jest konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też dowiedzenia ich wadliwości (por. np. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I FSK 319/11, z 3 listopada 2010 r. sygn. akt I FSK 2071/09, z 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1148/10, z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1142/10 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 4.5. W art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. ustawodawca dokonał rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) oraz posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Jednocześnie art. 3 ust. 3 u.p.o.l., stanowiąc swoistą normę kolizyjną, rozstrzyga, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. Komentowany przepis rozstrzyga kwestię "pierwszeństwa" w przypisaniu określonemu podmiotowi statusu podatnika, w sytuacji, w której obok przysługującego jednemu podmiotowi prawa własności, nieruchomość pozostawała w posiadaniu samoistnym innego niż właściciel podmiotu. Kluczowe zatem znaczenie w rozpatrywanej sprawie miało ustalenie, czy skarżącemu można było przypisać status posiadacza samoistnego nieruchomości stanowiącej część działki nr [...]. Skoro zaś pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni powołanego art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak celnie zauważył Sąd pierwszej instancji, na posiadanie składają się dwa elementy: corpus oraz animus, tj. zdolność władania rzeczą w taki sposób, jak podmiot, któremu przysługuje odpowiednie prawo do rzeczy oraz wola wykonywania tego prawa, wyrażająca się w takim postępowaniu posiadacza, z którego wynika, iż uważa się on za podmiot prawa do tej rzeczy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2372/10 – dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż skoro skarżący nie podważył ustaleń organów podatkowych, zaakceptowanych następnie przez Sąd pierwszej instancji, że nie posiada on powyżej opisanych cech samoistnego posiadacza względem części działki nr [...], to za niezasadne trzeba uznać zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.p.o.l. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, jak również pominięcie domniemania z art. 339 k.c. Nadto zwrócić należy uwagę, że art. 336 k.c. ma charakter definicyjny i trudno mówić o jego naruszeniu, jeżeli Sąd pierwszej instancji na podstawie wyników postępowania dowodowego, które przez autora skargi kasacyjnej nie są kwestionowane, potwierdził poprawność przyjętego przez organy podatkowe określonego charakteru władztwa danej osoby. 4.6. Za niezasadny uznaje Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz sformułowanie uzasadnienia w sposób wewnętrznie sprzeczny. Należy bowiem stwierdzić, że kasator nie dostarczył żadnych argumentów na potwierdzenie tego zarzutu. Zgodnie zaś z przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (publ. ONSA i WSA 2010, Nr 3, poz. 39), przyjęto, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sytuacja tego rodzaju w rozpoznanej sprawie nie zachodziła. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazało ustalenia faktyczne, które przyjęto za podstawę orzekania, przedstawiono w nim podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zastrzeżenia skarżącego na tle art. 141 § 4 p.p.s.a. w istocie nawiązywały do oceny wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji, a tego rodzaju argumentacja nie przystaje do treści art. 141 § 4 p.p.s.a., a wręcz wskazuje na brak naruszenia przez Sąd pierwszej instancji tej regulacji. W rezultacie należy stwierdzić, że za pomocą art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować ustaleń stanu faktycznego, czy wyrażonej w jego zakresie oceny sądu pierwszej instancji. 4.7. W świetle przedstawionych rozważań za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę, w sytuacji, gdy istniały ku temu podstawy, zastosował właściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie wykraczając też poza kompetencje tegoż Sądu ujęte w art. 1 § 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych. 4.8. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.