I SA/Bd 476/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: WSA Dariusz Dudra (spr.) WSA Leszek Kleczkowski Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 października 2011 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Wnioskiem z dnia [...]. H. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przez ostatnie 10 lat działalność gospodarcza, którą prowadził przynosiła straty. Poinformował, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie pracuje, a z powodu choroby ma problemy z poruszaniem się. Ponadto wskazał na brak majątku i oszczędności. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 01/1999r. do 06/2008r. w kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999r. - 10/1999r., 12/1999r. - 05/2000r. oraz 07/2000r. - 06/2008r. w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy za okres 01/1999r. - 06/2008r. w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...]. w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, dodatkowej opłaty w wysokości [...]zł. Po przeanalizowaniu zgromadzonej w sprawie dokumentacji Zakład uznał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec braku całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz.74 ze zm.), nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności, a Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 06.05.2009r. (sygn. akt I SA/Bd 185/09) skargę oddalił. Sąd uznał, że organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stwierdził, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, finansową i rodzinną skarżącego i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto uznał, że organ zasadnie powołał się na fakt, iż wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne zarówno administracyjne jak i sądowe, w związku z czym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. W wyniku wniesionej przez zobowiązanego skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25.08.2010r. sygn. akt II GSK 724/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1.12.2010r. sygn. akt I SA/Bd 928/10 uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. W toku ponownego postępowania przed organem zobowiązany złożył: wypełniony kwestionariusz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy X Wydział Rodzinny z dnia 22.04.2009r., na mocy którego orzeczono separację B. J. i H. J., zaświadczenie wydane w dniu [...]. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2007r. ustanawiającego rozdzielność majątkową między B. J. i H. J., kserokopię decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu pod nr ewidencyjnym [...] dotyczącym działalności H. J. oraz pisemne wyjaśnienie, że według biegłych sądowych jest całkowicie niezdolny do pracy, zatem nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżący stwierdził, że jest zameldowany i mieszka w B. ul. P. W.[...]/[...], pracuje w Z. P. Ch. "C.", gdzie uzyskuje wynagrodzenie [...]. Ponadto nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomości, posiada zadłużenie z tyt., kredytu zaciągniętego w B. Z. WBK w kwocie [...]zł. oraz ok. [...]zł stanowiące zobowiązanie wobec żony za opłaty mieszkaniowe. Zobowiązania spłaca w ratach –[...]zł. do banku i [...] zł żonie. Według złożonego oświadczenia strona ponosi następujące koszty utrzymania: czynsz [...] zł, telefon + internet [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, gaz + prąd [...] zł, środki czystości [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w postaci stwierdzenia bezskuteczności prowadzonej egzekucji. W ocenie Zakładu, ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego me wynika aby w niniejszej sprawie zaistniała jednoznaczna przesłanka umorzenia należności z przyczyn szczególnych, tj. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. Organ zauważył, że pomimo uzyskiwania niskiego dochodu, na utrzymaniu zobowiązanego nie pozostają inni członkowie rodziny, a uzyskiwany dochód przekracza kwotę minimum socjalnego, które według danych Instytutu Pracy i Polityki Socjalnej w grudniu 2010r. wynosiło 940,12 zł. Zdaniem Zakładu, nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż uzyskiwane wynagrodzenie w ostatnich trzech latach zobowiązany przeznaczył m.in. na spłatę zobowiązań wobec P. P. S.A., B. Z. WBK i swojej żony, a pominął zobowiązanie wobec ZUS. Według Zakładu stan faktyczny niniejszej sprawy, a w szczególności brak stwierdzonej nieściągalności, brak dowodów potwierdzających ponoszone koszty leczenia i koszty utrzymania (opłaty za lekarstwa i wizyty u lekarza, opłaty za czynsz, energię elektryczną i gaz, telefon, internet, telefon komórkowy), nie korzystanie z pomocy społecznej i stały dochód przekraczający kwotę minimum socjalnego nie dają podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o wyżej cyt. przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Reasumując organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a powołanej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona stwierdziła, iż ZUS kłamie twierdząc, że posiada ona orzeczenie o niepełnosprawności do dnia [...]. Zdaniem dłużnika Zakład jest w posiadaniu orzeczenia biegłego sądowego z dnia [...]., z którego treści wynika, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...]. do [...]. W dalszej części skargi skarżący wskazał na swój stan zdrowia nadmieniając, iż jest po zawale serca, cierpi na zesztywniające zapalenie stawów, chorobę kręgosłupa i dyskopatię, zarostową miażdżycę kończyn dolnych oraz na nadwrażliwość jelita grubego. Strona wspomniała, że ubiega się o przyznanie renty i w tej sprawie odbywały się już cztery rozprawy w Sądzie Pracy. Wyjaśniła także, że w związku z licznymi dolegliwościami zmuszona jest do końca życia brać leki, dlatego kupuje leki w kilku aptekach, żeby było taniej. Odnosząc się do zarzutu organu, że spłaca pożyczki wobec firmy "P." i B. Z. WBK, płatnik odpowiedział, że będąc trzy miesiące bezrobotnym bez prawa do zasiłku, zaciągnął pożyczkę aby przeżyć, natomiast kredyt z banku WBK został przeznaczony na zakup mebli, które po 35 latach użytkowania rozpadły się. W końcowej części skargi skarżący nadmienił, iż już w 2002r. Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował ZUS o całkowitej nieściągalności. Do powyższego pisma strona dołączyła następujące dokumenty: - oświadczenie B. J.z dnia [...]. - kserokopię badania A. TK naczyń obwodowych z dnia [...]. - kserokopię skierowania do szpitala z dnia [...] r. - kserokopię pisma z dnia [...]. Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wraz z załącznikami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, że stosownie do art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co obligowało go do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik, który brał udział w podjęciu decyzji pierwszej instancji podlega wyłączeniu w rozpatrywaniu sprawy przed organem II instancji. Celem tego unormowania jest zapewnienie bezstronności – obiektywnego rozpatrzenia sprawy przez organ drugiej instancji. Osoba, która zetknęła się ze sprawą w I instancji, ma w zasadzie wyrobiony pogląd zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Dodać należy, że użyte w powyższym artykule sformułowanie "w sprawie" oznacza sprawę administracyjną załatwianą w drodze decyzji (Andrzej Wróbel w: Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz. Zakamycze 2000 – str. 199). Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczy udział w wydaniu, niekoniecznie decyzja musi pochodzić od urzędnika, względnie przez niego być podpisaną, w każdym razie urzędnik ten musi być czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym, w odróżnieniu od postępowania sądowego, poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, co wymaga starannej i wnikliwej oceny. Zauważyć należy, że kwestia ta była już przedmiotem rozstrzygania przez tut. Sąd m.in. w wyrokach: z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 34/11, z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 53/11, z dnia 17 maja 2011r. sygn. akt I SA/Bd 160/11 oraz z dnia 08 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Bd 238/11. Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że podczas ponownego postępowania przed organem, który wydał zaskarżoną do Sądu decyzję brała udział Pani E. R. - Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w B. oraz Pani I. P. – Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów. Świadczą o tym ich podpisy widniejące na decyzji. Zauważyć jednakże należy, że Pani . R. oraz Pani I. P. brały również udział w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, o czym dobitnie świadczą ich podpisy na decyzji z dnia [...]. Pani E. R. figuruje na decyzji pierwszej instancji jako osoba ją podejmująca. Stwierdzić zatem trzeba, że osoby te brały udział w postępowaniu przez organem II instancji z naruszeniem wspomnianego art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. a i c p.p.s.a. W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. H.Adamczewska-Wasilewicz D.Dudra L.Kleczkowski