I SA/Bd 489/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowym od osób prawnych za 2008r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...]zł. wartość środków trwałych [...] zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...] zł. Z nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013r. dokumentów wynika, że za 2011r. spółka osiągnęła dochód w kwocie [...] zł, natomiast w 2012r. wykazała stratę w kwocie [...] zł. Ponadto przedłożono deklaracje VAT 7 za okres od stycznia do maja 2013r., wyciągi z trzech rachunków bankowych spółki za okres trzech miesięcy, dokumenty obrazujące wysokość przychodu i straty za okres ostatnich sześciu miesięcy oraz oświadczenie z dnia 12 sierpnia 2013r., z którego wynika, że spółka posiada wymagalne zobowiązania bez kosztów dochodzenia oraz odsetek za zwłokę wobec: Urzędu Skarbowego w T. – [...] zł, ZUS – [...] zł, banków – [...] zł, dostawców – [...] zł oraz pracowników – [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Orzekający wziął również pod uwagę, że przed tut. Sądem zawisła druga sprawa ze skargi spółki, wobec czego na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia dwóch wpisów w łącznej wysokości [...] zł. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie sposób jest stwierdzić, że uiszczenie pełnych kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą oraz sprawą I SA/Bd 500/13, wykracza poza zakres możliwości spółki. Do wniosków takich prowadzi bowiem porównanie chociażby wartości należących do niej środków trwałych - [...]zł, z wysokością wpisu od 2 skarg zawisłych przed tut. Sądem gdzie łączny wpis wyniesie [...]zł. Na tej podstawie można stwierdzić, że potencjalna, ostateczna wysokość kosztów sądowych, znajdzie pełne pokrycie w majątku spółki. Ponadto podkreślić należy, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów ([...] zł w 2011r., [...] zł w 2012r. oraz [...] zł za okres styczeń - czerwiec 2013r.), które wielokrotnie przewyższające wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w sprawie I SA/Bd 500/13. Co prawda spółka podniosła, że w 2012r. oraz za okres styczeń – czerwiec 2013r. odnotowała stratę, jednakże w tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że strata w rozumieniu przepisów podatkowych, na jaką powołuje się spółka, jest tzw. stratą bilansową, wyliczaną na potrzeby tego podatku, która nie odzwierciedla rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Do kosztów uzyskania przychodów wlicza się bowiem między innymi odpisy amortyzacyjne, które nie stanowią realnego obciążenia w danym roku podatkowym. Ponadto jak wynika z nadesłanych do akt deklaracji VAT – 7 za okres od stycznia do maja 2013. działalność gospodarcza generuje znaczny obrót. Z deklaracji tych wynika, że podstawa opodatkowania w podatku należnym stanowi kwotę, która waha się w granicach od [...]zł (maj 2013r.) do [...]zł (marzec 2013r.). Tak więc skarżąca dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. Podkreślenia również wymaga, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakresy podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 38). Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z uwagi na powyższe, w niniejszej sprawie szczególnie istotne dla oceny zdolności spółki do ponoszenia obciążeń jest osiąganie przez spółkę przychodów. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Ponadto należy wskazać na fakt, że wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Podkreślenia wymaga również, że sam fakt, że osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn.akt I FZ 436/04). Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Końcowo wyjaśnić należy, że posiadanie niskiego salda na koncie, nie świadczy o braku środków finansowych. Ponadto wskazać należy, że z operacje na rachunkach bankowych spółki nie pokrywają się z wykazanymi miesięcznymi jej przychodami co wskazuje, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wskazanych kont bankowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.