I SA/Bd 505/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 31 maja 2017r. wpłynął do Sądu pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W powyższym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 1.552,93 zł netto z tytułu świadczenia rentowego. Jako majątek skarżący wskazał dom o powierzchni 271 m2 o wartości 290.000 zł oraz gospodarstwo rolne o pow. 6,02 ha o wartości 200.000 zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. K., z którego wynika, że skarżący za lata 2015-2016 osiągnął dochód odpowiednio w kwotach 22.136,76 zł oraz 22.256,98 zł; PIT/B za lata 2015-2016; wyciąg z rachunku bankowego; fakturę za energię elektryczną; decyzję Kierownika B. P. [...] o przyznaniu pomocy w wysokości 1.000 zł; decyzję Kierownika B. P. [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ponadto skarżący oświadczył, że: ponosi stałe miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości 421,47 zł; na żywność i środki czystości wydatkuje kwotę 395 zł; nie posiada pojazdów; utrzymuje się ze świadczenia rentowego wypłacanego od 2015 r. w kwocie 1.552,93 zł; nie korzysta z pomocy rodziny i znajomych; z majątku skarżącego nie jest prowadzona egzekucja; nie pozostaje w związku małżeńskim. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe orzeczenie strona wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy postanowienie z dnia 26 czerwca 2017 r. Wyrokiem z dnia 19 września 2017r. tut. Sąd oddalił skargę strony. W dniu 30 października 2017r. wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jako majątek skarżący wskazał dom o wartości 30.000 zł oraz gospodarstwo rolne o pow. 6,02 ha. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: telefon - 65 zł, gaz - 45 zł, energia elektryczna - 277,83 zł, P. - 60 zł, U.-163 zł (razem - 610,83 zł). W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciąg z rachunku bankowego, pismo K. P. P. w S. K., pismo Wojewody K.-P. z dnia [..]., postanowienie K.-P. W. I.N. G. i K. z dnia [..]., oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Ponadto, w piśmie z dnia 15 listopada 2017 r. skarżący oświadczył, że otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.552,93 zł oraz nie posiada zobowiązań kredytowych. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 26 czerwca 2017 r. W uzasadnieniu, po analizie przedstawionych przez stronę dokumentów i twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki konieczne do przyznania mu prawa pomocy. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący nie zgodził się z wskazanym wyżej postanowieniem. Załączył wydruki korespondencji e-mailowej, postanowienie z dnia [..] o przedłużeniu terminu załatwienia skargi przez K.-P. W. I. N. G., pismo z dnia [..]. SKO w B. o wykluczeniu możliwości udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie, wyniki egzaminów, umowę ubezpieczenia z [..] z 2009 r., zestawienie zdawalności środków szkolenia, opis oględzin jednostek szkolących, decyzję S. S. z dnia [..], oraz pismo z K. P. P.w S. K. potwierdzające poinformowanie przez skarżącego, że czuje się skrzywdzony załatwieniem jego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) -dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić jakichkolwiek kosztów bez zachwianie swojej sytuacji materialnej i bytowej, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy. Skarżący podał, że osiąga dochód w wysokości 1.552,93 zł. Nie posiada zobowiązań kredytowych. Uwzględniając koszty utrzymania, jakie wskazał (w pierwotnie złożonym formularzu PPF - 395 zł, w późniejszym oświadczeniu z dnia 19 czerwca 2017 r. - 816,41 zł, natomiast w ostatnim formularzu PPF - 610,83 zł) nie można stwierdzić, że z uzyskiwanych dochodów nie jest on w stanie wygospodarować jakichkolwiek środki na opłacenie ewentualnych kosztów postępowania przed sądem drugiej instancji. Ponadto, jak słusznie stwierdził Referendarz i jak to wynika z historii rachunku bankowego, skarżący posiada znaczne oszczędności. Otóż w dniach 8 i 15 listopada 2017r. nastąpiło przeksięgowanie na rachunek bankowy zapadających lokat bankowych w łącznej kwocie 11.000 zł (k. 121 akt sądowych). W sprzeciwie strona nie neguje faktu posiadania oszczędności w powyższej kwocie. Tym samym skarżący posiada środki finansowe na opłacenie pełnomocnika z wyboru i uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) wynagrodzenie adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi 270 zł (§ 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a), biorąc pod uwagę, że wartość przedmiotu zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie stanowi kwotę 933 zł. Wprawdzie rozporządzenie to określa minimalne stawki wynagrodzenia adwokatów, jednakże sytuacja materialna skarżącego nie wyklucza możliwości poniesienia także większych wydatków. Z kolei wpis od skargi kasacyjnej wyniósłby 100 zł. W tym kontekście podkreślenia również wymaga, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 6,02 ha. Posiadanie majątku, a w szczególności posiadanie nieruchomości, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania z niego dochodu. Dlatego – jak to przyjmuje się w orzecznictwie sądowym - sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest obiektywnie niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie np. pożyczki, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2012r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012r., sygn. akt I OZ 826/12). Reasumując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy byłoby uzasadnione gdyby ze względu na swoją sytuację materialną i brak możliwości zaspokajanie egzystencjalnych potrzeb, nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem skarżący osiągała stały dochód, zaspokaja swoje potrzeby bytowe, posiada znaczne oszczędności, a także nieruchomość. Skarżący nie wykazał, że pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku, nie jest w stanie ponieść wydatków na opłacenie kosztów ustanowionego przez siebie pełnomocnika i wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo może być uznany za obiektywnie niemożliwy do poniesienia. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Do sprzeciwu skarżący załączył szereg dokumentów, jednakże nie wykazał, co do większości z nich, w jaki sposób wpływają one na ocenę jego sytuacji majątkowej i brak możliwości opłacenia przez niego kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja finansowa wymaga udzielenia mu pomocy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.