I SA/Bd 510/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ś., B. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ś., B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wnieśli na urzędowych formularzach PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi łącznie [...] zł. Jako majątek wnioskodawcy wskazali: dom jednorodzinny w zabudowie szeregowej o wartości ok. [...] zł; mieszkanie uzyskane w spadku z obciążeniem przewyższającym wartość lokalu oraz budynek o pow. [...] m˛ przeznaczony na działalność gospodarczą obciążony hipoteką. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podali: [...] zł miesięczna rata kredytu [...]; [...] zł miesięczna rata kredytu [...]; [...] zł media dom oraz [...] zł leczenie i zakup leków. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożyli: zeznania podatkowe za lata 2016-2017; faktury za lekarstwa; fakturę za ciepło; fakturę za gaz; fakturę za energię elektryczną; salda rachunków bankowych; decyzje o waloryzacji emerytur; fakturę za wodę; posumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od [...] stycznia 208r. do [...] lipca 2018r. oraz bilans księgi za okres od [...] stycznia 2018r. do [...] lipca 218r. Ponadto w piśmie z dnia [...] września 2018r. skarżący oświadczyli, że: nie posiadają oszczędności; nie korzystają z pomocy rodziny i znajomych; źródłem utrzymania są dochody z emerytur; posiadają [...]-letni samochód o wartości ok. [...] zł; nie posiadają udziałów w spółkach prawa handlowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagają się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wnioskach skarżących złożone na urzędowych formularzach PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę ich sytuacji majątkowej i finansowej. W tym miejscu wskazać również należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Skarżący na urzędowym formularzu PPF podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi łącznie [...] zł. Jako majątek wnioskodawcy wskazali: dom jednorodzinny w zabudowie szeregowej o wartości ok. [...] zł; mieszkanie uzyskane w spadku z obciążeniem przewyższającym wartość lokalu oraz budynek o pow. [...] m˛ przeznaczony na działalność gospodarczą obciążony hipoteką. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Ponadto spłacają kredyty gdzie łączna wysokość miesięcznych rat wynosi [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że z dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wynika również, że skarżąca w latach 2016-2017 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała stratę odpowiednio w kwotach [...]zł – rok 2016 oraz [...] zł – rok 2017. Wskazać również należy, że za powyższe okresy rozliczeniowe skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała przychód odpowiednio w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Jak wynika z nadesłanych dokumentów skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu w okresie od stycznia do lipca 2018r. wykazuje stratę w wysokości [...] zł. Przychód za powyższy okres rozliczeniowy wynosi natomiast [...] zł. W kontekście powyższych uwag zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 09 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 04 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem skoro skarżąca w latach 2016-2017 oraz w okresie od stycznia do lipca 2018r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała łączny przychód w kwocie ponad [...] zł to bez wątpienia jest ona w stanie ponieść solidarnie z mężem koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. Ponadto należy mieć na uwadze, że zarówno skarżąca jak również skarżący posiadają stałe źródło dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych wypłacanych w kwotach [...]oraz [...] zł. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytów (raty wynoszą łącznie [...] zł) wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawcy spłacali inne ciążące na nich zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądali, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nich Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Wskazać również należy, że skarżący przedłożyli tylko salda rachunków bankowych. Jednakże w pkt 2 wezwania wysłanego do strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Skarżący jednak nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych. Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należą. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.