I SA/Bd 58/10

I SA/Bd 58/10 POSTANOWIENIE Dnia 16 lipca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 58/10 UZASADNIENIE W następstwie oddalenia skargi na wyżej wskazaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. P.C. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżący, powołując się na warunki dopuszczalności skargi kasacyjnej, wskazał na instytucję tzw. przymusu adwokackiego i brak środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnił ponadto, że uiszczenie wpisu mieści się w zasięgu jego możliwości finansowych. Opisując swoją sytuację majątkową i rodzinną oświadczył, że jest osobą samotną. Od dnia 1 marca 2010 r. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przyniosła żadnego dochodu, a środki na jej rozpoczęcie pozyskał z urzędu pracy. Jako jedyny majątek wskazał samochód osobowy marki A., rok produkcji 2000. Wezwanie referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych wnioskujący pozostawił bez odpowiedzi. W dniu 9 czerwca 2010 r. ( data stempla pocztowego) P. C. wniósł skargę kasacyjną sporządzoną przez uprawnionego pełnomocnika. Opłacił również należny od niej wpis. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie B. G. de la T. przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący P. C. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje między innymi ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Ustawa p.p.s.a nie przewiduje działania referendarza z urzędu. Stąd prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.), mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Należy zwrócić uwagę na to, że wnioskujący jest zobowiązany do składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, referendarz dysponuje instrumentami prawnymi służącymi ich wyjaśnieniu. Kwestię badania oświadczenia strony szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że to rozstrzygający o przyznaniu prawa pomocy, w ramach postępowania wyjaśniającego, może wezwać stronę, w ustalonym dowolnie terminie, do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, że niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że zawarte w przedłożonym przez skarżącego urzędowym formularzu PPF informacje nasunęły wątpliwości co do rzetelności prezentowanej przez niego argumentacji. Zainteresowany na etapie składania formularza PPF podał, że prowadząc działalność gospodarczą ze środków pozyskanych z urzędu pracy nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego jedyny majątek stanowi samochód osobowy. Zwrócić należy uwagę, że skarżący nie udzielił żadnych informacji odnośnie źródeł utrzymania, które bez wątpienia musi posiadać dla zabezpieczenia swojej bieżącej egzystencji. W świetle powyżej zaprezentowanych okoliczności, działając na mocy art.255 p.p.s.a, referendarz skierował do strony wezwanie mające na celu wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości, poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, celem uwiarygodnienia złożonych oświadczeń. Skarżący jednakże pozostawił je bez odpowiedzi. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku nie ujawnił, skąd czerpie środki na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych, jak również nie przedstawił dokumentów bilansowych, przez co uchylił się od wykazania wysokości dochodów lub ich braku, jak również nie oszacował wydatków prowadzonego gospodarstwa domowego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że te nieudostępnione informacje stanowią nieodzowny element decydujący o ustaleniu możliwości finansowych wnioskującego. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Ta zaś, bez zestawienia dochodów i wydatków, jest niemożliwa do ustalenia. Konkludując, powyższe okoliczności, a w szczególności brak aktywności ze strony skarżącego P.C., uzasadniają w konsekwencji negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie jemu prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie akcentuje się, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez skarżącego przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez niego informacji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z poszanowaniem poglądów utrwalonych w orzecznictwie i doktrynie, postanowiono, jak w sentencji.