I SA/Bd 592/10

I SA/Bd 592/10 POSTANOWIENIE Dnia 18 sierpnia 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2010 postanawia - ustanowić radcę prawnego -oddalić wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych I SA/Bd 592/10 UZASADNIENIE Zwracając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego skarżący twierdzi, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz osiemnastoletnią córką. Składnikami dochodu rodziny jest emerytura wnioskującego oraz zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 905,46 zł brutto. Zainteresowany jako majątek wymienił dom oraz 1,6317 ha nieruchomości rolnej. Skierowane do wnioskującego wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych zostało doręczone w dniu 20 lipca 2010 r. na adres wskazany w skardze. Termin do uzupełnienia braków upłynął bezskutecznie 27 lipca 2010 r. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący Z. Z. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Ustawa p.p.s.a nie przewiduje działania referendarza z urzędu. Stąd prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.), mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Kwestię badania oświadczenia strony szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że to rozstrzygający o przyznaniu prawa pomocy, w ramach postępowania wyjaśniającego, może wezwać stronę, w ustalonym dowolnie terminie, do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym ona pozostaje. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, ze niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym miejscu zwrócić uwagę trzeba, że pomoc prawna w zakresie, o jaką ubiega się skarżący, przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, kiedy pomimo poczynionych starań, nie ma on żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest podmiotom, które przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W głównej mierze są to osoby samotne lub jedyni żywiciele rodzin wielodzietnych, członkowie gospodarstw domowych dotkniętych bezrobociem, niepełnosprawnością, którzy ze względu na szczególną sytuację życiową i dochodową swoich zostali zmuszeni do korzystania ze wsparcia ze strony opieki społecznej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że wnioskujący na etapie składania formularza PPF podał, jest emerytem oraz właścicielem nieruchomości rolnej. W ocenie referendarza zarówno te kwestie, jak i sposób wykorzystania wszystkich dochodów rodziny wymagały wyjaśnienia oraz poparcia odpowiednimi dokumentami, czy to odcinkiem emerytury, czy przedstawieniem zaświadczenia z urzędu gminy. W świetle zasad doświadczenia życiowego uznać należy, że skoro skarżący, dysponujący dochodem w wysokości 814 zł brutto utrzymuje dodatkowo dwie dorosłe osoby, to posiada, poza emeryturą, inne źródła finansowania, których nie wymienił. Z uwagi na takie okoliczności, referendarz działając na mocy art.255 p.p.s.a, skierował do strony omówione wezwanie mające na celu wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości, bowiem zwrócił się o przedłożenie dodatkowych dokumentów potwierdzających prawdziwość złożonych oświadczeń. Skarżący jednakże pozostawił je bez odpowiedzi, jak również nie wyjaśnił przyczyn takiego stanu rzeczy. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku uchylił się od udokumentowania wysokości dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Zważywszy na zaprezentowany brak aktywności ze strony skarżącego, uwzględniono w części jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, przyznając pełnomocnika z urzędu. Kluczowe natomiast znaczenie dla uznania, że skarżący byłby ewentualnie w stanie opłacić koszty sądowe, ma okoliczność, że wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata nie jest wygórowana, gdyż wpis od skargi wynosi 100 zł. Ocena zdolności skarżącego do poniesienia pozostałych kosztów sądowych, o ile w ogóle powstaną, będzie możliwa, kiedy znana będzie ich wysokość. Na tym etapie nie można przesądzić, że wnioskujący może lub nie uiścić bliżej nieokreślonych w wysokości kosztów albowiem każdorazowo wymaga to zestawienia ich wysokości z dochodami strony. Skarżący będzie mógł ubiegać się o zwolnienie od nich, co pozwoli na aktualną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej. Reasumując, informacje wynikające z formularza PPF pozwoliły na przyjęcie, że opłacenie kosztów pełnomocnika z wyboru mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego oraz jego rodziny, gdyż sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskującego wskazuje na spełnienie przesłanki opisanej w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, a więc uprawniającej do przyznania prawa pomocy w części. Podkreślenia wymaga, że zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie akcentuje się, że to na wnioskującym ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez skarżącego przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez niego informacji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.