I SA/Bd 609/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka - Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. i K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za[...]r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na wskazaną wyżej decyzję w kwocie 2.000 zł M.S. przedłożyła urzędowy formularz PPF, w którym ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśniła, że po śmierci męża prowadzi wspólnie z synem działalność gospodarczą. Miesięczny dochód spółki wynosi [...] zł. Wnioskująca podała, że na jej utrzymaniu pozostają córki, przy czym jedna z mężem oraz trójką dzieci. Jako majątek wymieniła dom o powierzchni 160 m² oraz mieszkanie. Wśród ciążących na niej zobowiązań wyszczególniła : kredyt zaciągnięty przez męża (...zł), zaległość podatkową męża (...zł), 4 pojazdy w leasignu (...zł), kredyt firmowy (...zł), kredyt obrotowy [ ...]zł, zobowiązanie podatkowe za 2005 r. (...zł). W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązany jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Nie ma wątpliwości, że zgodnie z §1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...]zł. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 .12. 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. W utrwalonym orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy przyznawane jest podmiotom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Mając więc na uwadze takie spostrzeżenia stwierdzić należy, że udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej we wniosku sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w całości. Za taką oceną kondycji finansowej strony przemawia przede wszystkim niekwestionowana okoliczność, że spółka, w której jest udziałowcem osiąga miesięczny dochód w kwocie [...]zł. Kwota ta, bez wątpienia, świadczy o dobrej kondycji finansowej firmy, a przy racjonalnym gospodarowaniu umożliwia wygospodarowanie środków pieniężnych na opłacenie wpisu w wysokości [...]zł. Ponadto wskazanie przez skarżącą, że spłaca kredyty i inne zobowiązania w łącznej wysokości 1.762.700 zł, nie przemawia za uwzględnieniem jej wniosku w kontekście udzielenia pomocy prawnej. Stwierdzić jednak należy, że kredyty, na których spłatę powołuje się wnioskująca, a więc firmowe, obrotowe czy leasingi z natury swojej nie pogarszają sytuacji kredytobiorcy, skoro służą na osiągnięcie wyższego dochodu, z którego kredyt ten ma być spłacany ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 140/09). Tym bardziej, że jak wynika z wniosku, skarżąca nie twierdzi, żeby miała jakiekolwiek problemy z regulowaniem omawianych zobowiązań, a więc skutkujące wszczęciem postępowania egzekucyjnego przez komornika. Poza tym zauważyć trzeba, że nieuzasadnionym jest zaliczanie do wydatków rodziny pełnych kwot raty kredytów, gdyż stanowią one koszt podatkowy. Również założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niedopuszczalne, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Uwagę zwraca też to, że zainteresowana oprócz wysokich dochodów posiada majątek znacznej wartości, obejmujący dom, mieszkanie, samochody służące do wykonywania działalności gospodarczej. W orzecznictwie sadowoadministarcyjnym ( postanowienie NSA, wyżej powołane) reprezentowany jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że w niniejszej sprawie posiadany majątek ( 4 samochody) przynosi aktualnie pożytki. W kontekście zasadności zwolnienia od kosztów sądowych zwrócić należy uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Po drugie, że przez " uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art.246 p.p.s.a., należy rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Jednakże ocena tych podstawowych potrzeb nie należy do wnioskodawcy, lecz referendarza, kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Z tych względów nie można było zakwalifikować do kategorii koniecznych wydatków tych, które są związane z utrzymywaniem córek, zięcia oraz wnuków. Fakt, że skarżąca wspomaga dorosłe dzieci wraz z rodzinami nie wskazuje zarówno na stan niedostatku, jak i potwierdza, że wymagany wpis nie stanowi wygórowanej kwoty. Zwrócić wypada uwagę, że córki skarżącej oraz zięć, jako osoby dorosłe, samodzielnie odpowiadają za swoje utrzymanie. Wobec tego niepodobna uznać, że wsparcie udzielane pełnoletnim osobom, co do których nie wskazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia, powinno mieć pierwszeństwo przed daniną o charakterze publicznoprawnym. Reasumując, instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne i wykażą to w sposób nie budzący wątpliwości. Referendarz zauważa, że skarżąca wprawdzie znalazła się w trudnej sytuacji osobistej, lecz ustawodawca przyznanie prawa pomocy uzależnił jedynie od przesłanki o charakterze materialnym. Końcowo przypomnieć trzeba, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w zasobach finansowych wnioskującej, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 p.p.s.a., stronie skarżącej należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądwoadministracyjnego. Podsumowując dotychczasowe uwagi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.