I SA/Bd 659/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2015r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące marzec, kwiecień oraz od czerwca do grudnia 2008r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 listopada2015 r. i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 90% (dziewięćdziesięciu %) Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz podał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci (czwarte dziecko "w drodze"). Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce dochody wskazał 0 zł. Zarządzeniem z dnia 08 października 2015r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi przedłożono zeznanie podatkowe skarżącego za 2014r., z którego wynika, że za powyższy okres uzyskał dochód w kwocie 299,80 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada rachunki bankowe w banku Milenium oraz Lukas banku, które są obecnie zajęte przez Urząd Skarbowy; w okresie ostatnich 2 lat był zatrudniony na 1/8 etatu, lecz ze względu na stan zdrowia i liczne operacje przebywał na zwolnieniu chorobowym, nie otrzymywał od ZUS zasiłku w tym okresie; nie posiada tytułu prawnego do lokalu; nie ma przychodów, obecnie utrzymuje go rodzina; nie posiada oszczędności; nie posiada źródła utrzymania, rodzina pomaga mu sporadycznie; nie posiada samochodów ani pojazdów; działalność gospodarcza jest zawieszona; zamieszkuje sam. Zdaniem referendarza skarżący bardzo wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i majątkową. Ponadto w ogóle nie przedstawił sytuacji finansowej i majątkowej swojej żony, z którą - jak wynika z przedłożonego formularza PPF - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zatem skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym sprzeciwie skarżący podkreślił, że zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej było wynikiem zabezpieczenia na kontach bankowych dokonanego przez organ podatkowy. Dodał, że nie posiada żadnego majątku ani źródła utrzymania. Ze względu na zły stan zdrowia oraz liczne operacje nie ma możliwości podjęcia pracy, dlatego pozostaje na utrzymaniu rodziny. W zakresie braku przedłożenia zeznań podatkowych małżonki wskazał, że od 5 sierpnia 2009r. pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Skarżący podał, że potwierdzeniem zajęcia rachunków bankowych są dokumenty znajdujące się w Urzędzie Skarbowym w Inowrocławiu. Podkreślił, że pomoc od najbliższej rodziny pozwala na bieżące utrzymanie, ale nie na zapłatę kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy na wstępie należy zaznaczyć, że wpis w niniejszej sprawie wynosi 11.614 zł. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie opisał swoją sytuację w sposób lakoniczny, a zeznanie PIT 36 za 2013r. złożył dopiero wraz z sprzeciwem. Oceniając przedstawione przez stronę informacje, w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na uiszczenie kwoty wpisu w pełnej wysokości, jednakże umożliwia pokrycie go w części. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej pozostaje bez stałej pracy, na utrzymaniu najbliższej rodziny. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Za częściowym zwolnieniem od kosztów przemawia, zdaniem Sądu fakt, że skarżący nie przedstawił sytuacji majątkowej żony powołując się na zawartą umowę o rozdzielności majątkowej. Wskazać należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 788), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący sam przyznał, że korzysta z pomocy małżonki i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe (pkt 6 formularza PPF). Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Zatem z uwagi na niewykazanie przez skarżącego sytuacji finansowej żony Sąd postanowił o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych w 90 %. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.