I SA/Bd 67/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r., na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. odmawiającego W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego miesięczny dochód wynosi 6.700 zł (umowa o pracę i alimenty). Jako majątek skarżąca wskazała mieszkanie o pow. 71,44 m². Oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: czynsz za mieszkanie 450 zł miesięcznie; miesięczna rata kredytu hipotecznego 1.370 zł; umowa o naukę 220 zł miesięcznie; umowa o naukę syna 210 zł miesięcznie; opłata za prąd 119 zł co drugi miesiąc; TV i Internet 117 zł miesięcznie; opłata za wodę 100 zł miesięcznie; miesięczny koszt wyżywienia 1.500 zł; spłata układu ratalnego 12.200 zł miesięcznie. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznania podatkowe za lata 2015-2016; wyciągi z rachunków bankowych; zaświadczenia o zarobkach; umowę o naukę; fakturę za energię; fakturę za TV i Internet; umowę kredytu hipotecznego; umowę o kredyt na zakup towarów; decyzje o rozłożeniu zaległości podatkowych na raty. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Referendarz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że z analizy dokumentów przesłanych przez skarżącą oraz jej oświadczeń nie wynika, jakie rzeczywiście miesięcznie dochody ona uzyskuje. W sprzeciwie strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej zdaniem świadczenie alimentacyjne nie powinno być wliczane do jej dochodu, gdyż są to pieniądze na potrzeby małoletniego syna. Wskazała także na swoje zobowiązania publicznoprawne oraz prywatnoprawne. Dodała, że nie jest możliwe, by poczyniła stosowne oszczędności na pokrycie kosztów sądowych, gdyż dostępne środki nie umożliwiają jej nawet pełnego zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, że art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Mając na uwadze powyższe Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku, nie wykazała zasadności udzielenia jej prawa pomocy. Przede wszystkim rację ma Referendarz, że z przedłożonych w trakcie postępowania dokumentów oraz oświadczeń nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty miesięczny dochód skarżącej. Zdaniem Sądu oceny tej nie zmienia również argumentacja przedstawiona w sprzeciwie przez skarżącą. Zdaniem Sądu złożone oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF, przedłożone na wezwanie Referendarza oraz argumentacja przedstawiona w sprzeciwie są niewystarczające do oceny, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie zaakcentował w swoim rozstrzygnięciu Referendarz, że skarżąca z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 6.200 zł miesięcznie. Do katalogu jej zobowiązań finansowych branych pod uwagę przy ocenie możliwości udzielenia prawa pomocy Sąd nie może zaliczyć jej zobowiązań związanych ze spłatą kredytu. Zgodzić się trzeba z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, według której przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując pozostałe zadeklarowane wydatki skarżącej należy uznać, że przy dochodzie z umowy o prace w wysokości 6.200 zł oraz 500 zł alimentów miesięcznie należy stwierdzić, że nie zalicza się ona do grupy osób ubogich, dla których uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej byłoby niemożliwe bez uszczerbku dla podstawowych potrzeb rodziny. Dodatkowo wskazać trzeba, że trudno ocenić realne dochody skarżącej na tle sprzeczności jej oświadczeń z analizą transakcji przedstawionych na koncie bankowym, z których wynika – jak zauważył Referendarz – że skarżąca otrzymuje również wynagrodzenie od innych podmiotów z tytułu zawartych umów, jednakże nie wskazała wysokości otrzymywanego miesięcznego wynagrodzenia od ww. podmiotów. Ponadto, z przedłożonych decyzji orzekających o rozłożeniu na raty zaległości podatkowych wynika, że skarżąca przedłożyła organowi kserokopię umowy o pracę na czas nieokreślony zawartą w dniu 19 grudnia 2016 r. z firmą Investplan Sp. z o.o., zgodnie z kótrą od dnia 1 lutego 2017r. będzie świadczyć prace zdalnie w wymiarze ½ etatu, a wynagrodzenie z tego tytułu będzie wynosić 5.650 zł brutto. Zatem trudno realnie ocenić, jakie rzeczywiście miesięczne dochody uzyskuje skarżąca. Reasumując, Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem rzeczywistej sytuacji majątkowej, a nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd stwierdza, że Referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego. Prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. Argumenty o konieczności regulowania zobowiązań publiczno- i prywatnoprawnych oraz alimentach przeznaczonych na syna zostały przez Referendarza i Sąd rozważone i wnikliwie ocenione. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.