I SA/Bd 69/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M.-C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M.-C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu wykonywanych usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 19 marca 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnim synem, którego dochód wynosi 1.750 zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek strona wskazała: dom w trakcie budowy oraz samochody zajęte przez Urząd Skarbowy w Ż.. Oświadczyła, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi żadnego dochodu. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2015r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podkreśliła, że w złożonym oświadczeniu wykazała, iż nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Podała, że jej trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża w kwocie 1.750 zł brutto. Wskazała na posiadany majątek (dom w trakcie budowy, na który zaciągnęła kredyt oraz trzy stare samochody zajęte przez Urząd Skarbowy) oraz oświadczyła, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Odnosząc się do niewykonania zarządzenia Referendarza podniosła, że nie wskazał on precyzyjnie, jakich dokumentów wymaga. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 6 maja 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 kwietnia 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy na wstępie należy zaznaczyć, że wpis w niniejszej sprawie wynosił 100 zł. Z powodu jego nieuiszczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 25 lutego 2015r. skargę oddalił. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uznać należy, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku nie wykazała i nie udokumentowała podnoszonych we wniosku okoliczności. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżąca podała, że nie posiada żadnych dochodów, jej działalność nie przynosi dochodów. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz niespełna dwuletnim synem. Posiada działkę, na której znajduje się budowany dom – własność banku oraz zajęte przez Urząd Skarbowy samochody: F. F., V. C., S. I. i F. T.. Podała, że nie posiada przedmiotów wartościowych, podobnie jak jej mąż, który otrzymuje z tytułu pracy 1.750 zł brutto. Dodała, że jest wobec niej prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy w Ż.. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że skarżąca uchyla się od udokumentowania sytuacji materialnej swojej rodziny, iż strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Ponadto za niezasadny Sąd uznał argument zawarty w sprzeciwie, że strona "szczegółowo i wyczerpująco wykazała", że nie uzyskuje dochodów. Nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których by to wynikało. Dodać należy, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Zauważyć należy, że działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Skarżąca natomiast w ogóle nie przedstawiła żadnych danych dotyczących prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10 – dostępne j.w.). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała również na etapie sprzeciwu inicjatywy w przedstawieniu nowych, dodatkowych dokumentów świadczących o zasadności złożonego wniosku. Dodać należy, że wezwanie Referendarza o przedstawienie dokumentów jest czytelne i jasne, w sposób wypunktowany wymienia dokumenty potrzebne do oceny sytuacji materialnej skarżącej. Strona natomiast nie wykazała żadnej aktywności w celu zrealizowania powyższego wezwania. Końcowo wyjaśnić również należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętego kredytu na dom nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Reasumując, w ocenie Sądu, na podstawie złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansowy i majątkowy skarżącej. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.