I SA/Bd 774/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do grudnia 2010 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015 r. i zwolnić skarżącą od wpisu sądowego w 50 % (pięćdziesięciu procentach) W dniu 19 października 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jej mąż uzyskuje z tytułu umowy o pracę miesięczny dochód w kwocie 1.900 zł. W rubryce zobowiązania skarżąca wskazała czynsz najmu 500 zł, koszty ponoszone na mieszkanie 400 zł. Ponadto oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznania podatkowe za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwotach 44.280,42 zł (przychód 1.140.273,37) oraz 44.747,96 zł (przychód 1.376.415,67 zł); z tytułu umowy o pracę za 2014 r. uzyskała dochód w kwocie 7.370,10 zł; mąż skarżącej za 2013 r. uzyskał dochód w kwocie 17.244,32 zł, natomiast za 2014 r. dochód w wysokości 18.491,28 zł.; wyciągi z rachunków bankowych; zaświadczenie o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej; fakturę za gaz. W piśmie z dnia 30 października 2015 r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada umowy najmu lokalu, ponieważ jest to wspólny lokal jej dziadków; nie posiada żadnych praw do lokalu położonego przy ul. [...]; nie posiada dokumentów potwierdzających koszty eksploatacji samochodów czy zakupu leków, ale mieszczą się one w standardowym używaniu; nie posiada z mężem żadnych oszczędności; mąż zarabia 1.900 zł netto; posiada wraz z mężem samochód marki Opel Vectra rok produkcji 2003, którego wartości rynkowej nie zna; skarżąca ani jej mąż nie prowadzą działalności gospodarczej; Urząd Skarbowy prowadzi egzekucję administracyjną w związku z zaskarżoną przez skarżącą decyzją – dokumentów jeszcze nie posiada; nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem referendarza skarżąca w sposób nierzetelny zobrazowała swoją sytuacje materialną (w zakresie opłat związanych z mieszkaniem) oraz nie przedstawiła wszystkich informacji, o jakie była wzywana (brak przedłożenia stosownych dokumentów związanych z prowadzoną w I półroczu 2015 r. działalnością gospodarczą). Dodał, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. W złożonym sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że Referendarz błędnie przedstawił realną wartość jej samochodu, a ponieważ żyje w ubóstwie, to występuje podstawa do zwolnienia jej z kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca przyznała, iż mieszka w mieszkaniu dziadków (pismo z dnia 30 października 2015 r., d.: k. 106 akt sądowych), jednak nie wyjaśniła, czy mieszka z nimi. W formularzu PPF podała, że płaci czynsz najmu (500 zł) i opłaca inne koszty związane z mieszkaniem (400 zł). Natomiast z w piśmie z dnia 30 października 2015r. wyjaśniła , że nie posiada umowy najmu lokalu ponieważ mieszkanie jest to wspólny lokal dziadków. Zatem, zdaniem Sądu, Referendarza zasadnie wskazał, że strona przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny, nie wyjaśniając jej szczegółowo. Niemniej mając na uwadze, że koszty na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 2000 zł a nie budzi wątpliwości, że obecnie skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, pozostaje bez stałej pracy i jest na utrzymaniu najbliższej rodziny, a dochód jej męża po podziale na dwie osoby w gospodarstwie domowym oraz po opłaceniu wymienionych zobowiązań to 500 zł na osobę Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala na uiszczenie kwoty wpisu w pełnej wysokości. Odnosząc się do wniosku o przyznanie pełnomocnika zauważyć należy, że skarżąca niniejszym postanowieniem została zwolniona z wpisu sądowego w znacznej wysokości (50%), a zatem w ocenie Sądu, jeśli chce zaangażować pełnomocnika, to może wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie. Podkreślić za Referendarzem należy, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.