I SA/Bd 787/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 787/13 UZASADNIENIE W dniu 08 października 2013r. M. G. (skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wskazał, że na dzień złożenia skarg środki na rachunkach bankowych, ruchomości oraz wierzytelności zostały zajęte tytułem zabezpieczenia. Podał również, że po wniesieniu skarg wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. o wyrażenie zgody na zapłatę wpisu od skarg jednakże postanowieniem z dnia 18 września 2013r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie administracyjne wywołane wnioskiem strony. Wnioskodawca wskazał również, że od dnia 02 września 2013r. był zmuszony zawiesić działalność gospodarczą. Oświadczył, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Jako majątek nieruchomy strona w pkt 7 formularza wskazała liczne nieruchomości, które są obciążone hipoteką. Skarżący oświadczył, że z tytułu działalności rolniczej uzyskuje dochód w kwocie 2500 zł. miesięcznie (uzyskany po zebraniu plonów i rozdysponowany), natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącu lipcu osiągnął dochód w kwocie 3.000 zł. Ponadto wskazał, że ciąży na nim obowiązek spłaty kredytu preferencyjnego na zakup nieruchomości wskazanych w pkt 7 formularza w wysokości ok. 35.000 zł rocznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przesłał zeznania podatkowe, z których wynika, że za lata 2011-2012 osiągnął dochód w kwotach: 9.489,45 i 2.366,70 zł - PIT-37; z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2011r. osiągnął dochód w kwocie 808.655,07 (przychód 24.764.192,83 zł) oraz wykazał stratę za 2012r. w kwocie 214.655,12 (przychód 22.019.726,45 zł) – PIT-36L. Żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w zeznaniu podatkowym wykazała stratę w kwocie 11.895,03 zł (przychód 925.563,19 zł) oraz za 2012r. dochód w kwocie 206.511,15 zł (przychód 2.039.116,89 zł). Ponadto skarżący przedłożył deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2013r., wyciągi z rachunków bankowych, umowę o ustanowienie rozdzielności majątkowej, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, dokumenty związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Ponadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje w wynajmowanym domu. Czynsz najmu za cały dom wynosi 9.600 zł. Na skarżącego przypada do zapłaty kwota 4.800 zł z uwagi na zajmowanie tylko parteru domu. Oświadczył, że obecnie odwołał się od decyzji odmawiającej przyznanie mu zasiłku rehabilitacyjnego, a utrzymuje się dzięki pomocy finansowej udzielanej przez znajomych. Wydatki związane z utrzymaniem siebie strona określiła na co najmniej 30 zł dziennie. W odpowiedzi na kolejne wezwanie żona wnioskodawcy oświadczyła, że nie gromadzi środków w funduszach inwestycyjnych, nie posiada samochodu ani innego pojazdu oraz maszyn rolniczych. Oświadczyła, że nie prowadziła działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, nie otrzymywała dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Oświadczyła również, że choć zamieszkuje z mężem pod jednym adresem to nie chce mieć z nim nic wspólnego. Zajmuje wraz z córką górę domu, a mąż parter. Przedłożono wyciągi z rachunków bankowych żony wnioskodawcy. Skarżący przedłożył tytuły egzekucyjne. Oświadczył, że nie posiada środków zgromadzonych w funduszach inwestycyjnych. Posiada przyczepę która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym przez Urząd Skarbowy w I.. Postanowieniem z dnia 06 grudnia 2013r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 20 grudnia 2013r. pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącego przemawia za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślił, że skarżący został całkowicie pozbawiony możliwości dysponowania swoim majątkiem ruchomym, w tym środkami pieniężnymi w znaczącej kwocie, które umożliwiłyby z pewnością opłacenie wszelkich kosztów sądowych, a nadto rzeczami ruchomymi z uwagi na zajęcie rachunków bankowych i ruchomości najpierw w toku postępowania zabezpieczającego a następnie egzekucyjnego. Majątek nieruchomy, który posiada skarżący, jest obciążony hipotekami, które przewyższają wartość tego majątku. Nie jest to więc składnik majątku, który ulega łatwemu zbyciu (celem uzyskania środków finansowych na zapłatę wpisu) nawet gdyby obciążenie hipotekami nie było tak znaczne, zwłaszcza mając na uwadze obecną sytuację na rynku nieruchomości. Z uwagi na pobranie kredytu preferencyjnego z A. i zobowiązanie do prowadzenia na nieruchomości działalności rolniczej wnioskodawca nie może także swobodnie dysponować tym mieniem i go sprzedać. Skarżący nie może też zaciągnąć kredytu gdyż nie posiada zdolności kredytowej. W ocenie skarżącego Sąd błędnie z naruszeniem zebranego materiału dowodowego przyjął, iż skarżący i jego małżonka pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący podał, że nie posiada wiedzy by jego żona była zatrudniona na stanowisku dyrektora. Z informacji uzyskanych z KRUS wynika, że jest ona ubezpieczona, co wyklucza sytuację by uzyskiwała dochody z innej działalności. Jednocześnie wnioskodawca uważa, że treści art. 27 Kodesku rodzinnego i opiekuńczego nie wynika aby żona byłą zobowiązana do zapłaty w imieniu skarżącego (lub na jego rzecz kwoty 36.000 zł) tytułem wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz rozważania należy stwierdzić, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uznać należy, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku nie wykazał i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. W ocenie Sądu nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Składane przez wnioskodawcę w trakcie postępowania oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać należy, iż we wniosku strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, 02 września 2013r. była zmuszona zawiesić działalność gospodarczą a środki na rachunkach bankowych, ruchomości oraz wierzytelności zostały zajęte tytułem zabezpieczenia przez organy podatkowe. Podał również, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji i utrzymuje się dzięki pomocy finansowej udzielanej przez znajomych. Wydatki związane z utrzymaniem siebie strona określiła na co najmniej 30 zł dziennie. Skarżący oprócz ogólnych stwierdzeń, że nie posiada środków finansowych, korzysta z pomocy znajomych oraz pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną uchylił się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jego sytuację finansową. Nie przedłożył informacji obrazujących wydatki w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz utrzymaniem, wysokości uzyskiwanej od znajomych pomocy. Podnieść ponadto należy, że skarżący posiada szereg nieruchomości. Wprawdzie nieruchomości rolne obciążone są hipoteką ale prócz nich posiada jeszcze udziały(1/2) w dwóch działkach o pow. 0,0997 i 0,1344 ha położonych w I.. Ponadto skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny sytuacji finansowej swojej żony. W ocenie Sadu twierdzeniom o nieprowadzeniu przez skarżącego i jego żonę wspólnego gospodarstwa domowego przeczy fakt, że zamieszkują we wspólnym domu, który jest wynajmowany. Ponadto o fakcie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków świadczy również to, że posiadają wspólne rachunki bankowe, na które skarżąca dokonuje wpłat ze swojego konta osobistego (k. 236-237 akt sądowych). Jednocześnie w tym kontekście wskazać należy na sytuację finansową żony wnioskodawcy. Ze złożonych dokumentów wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w zeznaniu podatkowym wykazała stratę w kwocie 11.895,03 zł (przychód 925.563,19 zł oraz za 2012r. dochód w kwocie 206.511,15 zł (przychód 2.039.116,89 zł). A zatem uzyskiwała przychody z działalności gospodarczej na znacznym poziomie. Jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego żona skarżącego posiada 3.300 udziałów w L. sp. z o.o. o wartości 330.000,00 zł, tj. pakiet większościowy. Jednocześnie pełni w tej spółce funkcję Dyrektora Generalnego. Tym samym bez wątpienia uzyskuje znaczne dochody z tego tytułu, których jednak nie ujawniła. O dobrej sytuacji finansowej żony skarżącego świadczy również analiza operacji na jej koncie bankowym. Skarżący wyjaśnia wprawdzie, że wpłata własna dokonana na rachunek bankowy żony w Banku M. dokonana w dniu [...] 2013r. w kwocie 25.100 zł została przez nią dokonana z pieniędzy pożyczonych, które zostały wydatkowane na zapłatę zaległości za energię elektryczną. Jednak wyjaśnienia te w ocenie Sądu uznać należy za mało wiarygodne. Po pierwsze trudno dać wiarę, że osoba pożycza pieniądze w sytuacji, gdy z wyciągu bankowego wynika, iż w tym samym okresie wydaje sumy od kilkuset do kilku tysięcy złotych dziennie na zakupy odzieży w sklepach i internecie. Ponadto wyjaśnienie, że dokonana wpłata miała zapobiec wstrzymaniu dostaw prądu nie odpowiada prawdzie. Jak wynika z wyciągu została dokonana wprawdzie na poczet zaległości z tytułu opłat za energię elektryczną, ale w imieniu firmy A. A. S. Fakt ten po raz kolejny podważa tezę o pożyczce jako źródle pochodzenia kwoty 25.100 zł. Mało wiarygodne wydaje się bowiem, by pożyczać pieniądze w celu spłaty cudzego zadłużenia. W tym miejscu Sąd pragnie odnieść się do stanowiska dotyczącego braku możliwości oceny złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez pryzmat dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego, z którą znajduje się on w rozdzielności majątkowej i jak twierdzi faktycznej separacji. Przywołać w tym miejscu wypada postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt II FZ 146/08, w którym podkreślono, iż zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o."), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 k.r.o.). Tym samym konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony). Konieczność oceny stanu majątkowego strony ubiegającej się o prawo pomocy w oparciu wiedzę na temat stanu majątkowego jej rodziny potwierdza również art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Powołać również można tezę postawioną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, w którym Sąd stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, iż zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym oceniając sytuację materialną skarżącego, w tym również przez pryzmat możliwości finansowych jego żony stwierdzić należy, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.