I SA/Bd 788/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 06 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...]2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że na dzień złożenia skarg środki na rachunkach bankowych, ruchomości oraz wierzytelności zostały zajęte tytułem zabezpieczenia. Strona wskazuje również, że po wniesieniu skarg wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. o wyrażenie zgody na zapłatę wpisu od skarg jednakże postanowieniem z dnia [...]2013r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie administracyjne wywołane wnioskiem strony. Na dowód strona przedłożyła postanowienie o którym mowa powyżej. Wnioskodawca wskazał również, że od dnia [...]2013r. był zmuszony zawiesić działalność gospodarczą. Oświadczył, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Jako majątek nieruchomy strona w pkt 7 formularza wskazała liczne nieruchomości, które są obciążone hipoteką. Skarżący oświadczył, że z tytułu działalności rolniczej uzyskuje roczny dochód w kwocie [...] zł., natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącu lipcu osiągnął dochód w kwocie [...]zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, że ciąży na nim obowiązek spłaty kredytu preferencyjnego na zakup nieruchomości wskazanych w pkt 7 formularza w wysokości ok. [...] zł rocznie. Zarządzeniem z dnia 10 października 2013r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi strona przesłała zeznania podatkowe, z których wynika, że skarżący za lata 2011-2012 osiągnął dochód w kwotach: [...] i [...]zł - PIT-37; z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2011r. osiągnął dochód w kwocie [...] (przychód [...]zł) oraz wykazał stratę za 2012r. w kwocie [...] (przychód [...]zł) – PIT-36L. Żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w zeznaniu podatkowym wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...]zł) oraz za 2012r. dochód w kwocie [...]zł (przychód [...]zł). Ponadto skarżący przedłożył deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2013r., wyciągi z rachunków bankowych, umowę o ustanowienie rozdzielności majątkowej, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, dokumenty związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Ponadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje w wynajmowanym domu. Czynsz najmu za cały dom wynosi [...]zł. Na skarżącego przypada do zapłaty kwota [...]zł z uwagi na zajmowanie tylko parteru domu. Oświadczył, że obecnie odwołał się od decyzji odmawiającej przyznanie mu zasiłku rehabilitacyjnego a utrzymuje się dzięki pomocy finansowej udzielanej przez znajomych. Wydatki związane z utrzymaniem siebie strona określiła na co najmniej [...] zł dziennie. Kolejnym zarządzeniem z dnia 07 listopada 2013r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy oraz jego żony. W odpowiedzi żona wnioskodawcy oświadczyła, że nie gromadzi środków w funduszach inwestycyjnych, nie posiada samochodu ani innego pojazdu oraz maszyn rolniczych. Oświadczyła, że nie prowadziła działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, nie otrzymywała dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Oświadczyła również, że choć zamieszkuje z mężem pod jednym adresem to nie chce mieć z nim nic wspólnego. Zajmuje wraz z córką górę domu a mąż parter. Przedłożono wyciągi z rachunków bankowych żony wnioskodawcy. Skarżący przedłożył tytuły egzekucyjne. Oświadczył, że nie posiada środków zgromadzonych w funduszach inwestycyjnych. Posiada przyczepę która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym przez urząd Skarbowy w I.. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W pierwszej kolejności należy jednak wskazać, że obecnie skarżący jest zobowiązany do zapłaty wpisu sądowego od czterech skarg wniesionych do tut. Sądu w kwocie ok. [...]zł. Z przedłożonych dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2011 – 2012) wynika, że skarżący do momentu zawieszenia działalności gospodarczej ([...]2013r.) prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Za 2011r. skarżący wykazał dochód w kwocie [...] (przychód [...]zł) oraz wykazał stratę za 2012r. w kwocie [...] (przychód [...]zł). Odnosząc się do wykazanej za 2012r. straty wskazać należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Strona prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotniejsze jest zatem to, że skarżący uzyskiwał przychody z działalności i kształtowały się one na znacznym poziomie. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności pozostawania z żoną w faktycznej separacji w ocenie orzekającego należy uznać ją za niewiarygodną. Po pierwsze skarżący zamieszkuje z żoną we wspólnym domu, który jest wynajmowany. W piśmie z dnia [...]2013r. żona skarżącego stwierdziła, że choć zamieszkuje z mężem pod wspólnym adresem to nie chce mieć z nim nic wspólnego. Skoro budynek, w którym zamieszkują małżonkowie jest wynajmowany to niezrozumiałym w kontekście powyższego oświadczenia jest okoliczność wspólnego dalszego zamieszkiwania. Ponadto o fakcie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków świadczy również fakt posiadania wspólnych rachunków bankowych. Nie mniej wskazać również należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując sytuację finansowa żony wnioskodawcy wskazać należy, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w zeznaniu podatkowym wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...]zł oraz za 2012r. dochód w kwocie [...]zł (przychód [...]zł). A zatem uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej na znacznym poziomie. Jak wynika z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej żona skarżącego zaprzestała wykonywanie działalności gospodarczej z dniem [...]2012r. Nie mniej jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego żona skarżącego posiada [...]udziałów w L. wartości [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że jest to pakiet większościowy. Ponadto jak wynika ze strony internetowej [...] żona skarżącego pełni w tej spółce funkcję Dyrektora Generalnego. Tym samym bez wątpienia uzyskuje znaczne dochody z tego tytułu których jednak nie ujawniła. Wskazać również należy, że na wspólnym rachunku bankowym małżonków w banku [...] dostępne saldo wynosi [...] zł. O znacznych możliwościach finansowych żony skarżącego świadczy chociażby wpłata własna dokonana na rachunek bankowy żony wnioskodawcy w B. M. dokonana w dniu [...]2013r. w kwocie [...]zł Podkreślenia także wymaga, że skarżący oraz jego małżonka zgodnie oświadczyli, że nie posiadają środków zgromadzonych w funduszach inwestycyjnych tymczasem jak wynika z historii rachunku bankowego w Banku [...] (K-122 akt sądowych) skarżąca wydatkowała w dniu [...]2013r. kwotę [...] zł na zakup funduszy inwestycyjnych [...]. Ponadto odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący wraz z żoną musieli wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Do tego konieczne jest zaś wykazanie m.in. rentowności prowadzonej działalności gospodarczej zabezpieczającej zobowiązania kredytowe w określonej wysokości. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika fakt zalegania ze spłatą rat. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący oraz jego żona do takich osób nie należą. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji