I SA/Bd 825/10

Sygn. akt I SA/Bd 825 /10 P O S T A N O W I E N I E Dnia 05 października 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 05 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od października 2007 do kwietnia 2008 r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu PPF podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą żoną oraz synami w wieku 20 oraz 23 lat Wnioskujący prowadzi niedochodową działalność gospodarczą. Wyjaśniając wątpliwości oświadczył, że dochód podatkowy na koniec lipca 2010 roku wyniósł 2.899.404,37 zł, w tym 2.965.341,43 zł stanowi sprzedaż ze stacji paliw w M., co świadczy o nierentowności i potwierdza straty wynoszące – 65.937,06 zł. Skarżący wymienił jako majątek rodziny dwa domy, 12 ha nieruchomości rolnej oraz samochód osobowy VW Passat wyprodukowany w 2007 roku. Oświadczył, że na comiesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymaniem (w łącznej kwocie 16.000 zł) składają się: energia elektryczna 1.400 zł i rata kredytu hipotecznego w wysokości 12.000 zł. Skarżący podał, że w tym roku nie uzyskał dochodu z nieruchomości rolnej. Przedstawił do wglądu: wyciąg z rachunku bankowego w PKO BP, wyciąg bankowy BNP PARIBAS FORTIS, historię operacji w Banku Pekao SA, faktury za zużycie energii elektrycznej, zawiadomienie o wysokości raty, dokumenty PIT-36L, PIT- 37, PIT/O, PIT-38. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od niej jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Reasumując, instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne. Co do sformułowania" uszczerbek w koniecznym utrzymaniu", to termin ten oznacza zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie można zatem stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W utrwalonym orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy przyznawane jest podmiotom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Warto przypomnieć, że prawo pomocy przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a. i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Podsumowując, przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. W tym kontekście referendarz zauważa, że zgodnie z §1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 4.772 zł. Odnosząc zatem zaprezentowane powyżej rozważania do sytuacji materialnej opisanej przez skarżącego uznać należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Po przeanalizowaniu treści formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa wykazana przez J.N. budzi uzasadnione wątpliwości, co do zasadności jego twierdzeń o braku środków pieniężnych potrzebnych na opłacenie kosztów sądowych. Wynikające z zaprezentowanych wyciągów bankowych informacje świadczą, że skarżący dokonuje operacji pieniężnych kwotami w znacznej wysokości, co niewątpliwie świadczy o płynności finansowej w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jak również potwierdza aktywne uczestnictwo w obrocie gospodarczym. Bez wątpienia, już na tej podstawie uznać należy, że wnioskujący posiada możliwość wygospodarowania ze środków pieniężnych przeznaczanych dotychczas na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej, części pozwalającej na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla negatywnej oceny rozpoznawanego wniosku pozostają również informacje zawarte w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2009 rok, świadczące o rentowności prowadzonej działalności gospodarczej, z której podatnik przy przychodzie 24.330.164,63 zł uzyskał roczny dochód w wysokości 2.069.758,66 zł.. Nadto, z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy nie przemawia na korzyść zainteresowanego ujawnienie, że środki w wysokości 12.000 zł miesięcznie przeznaczane są na spłatę rat leasingowych. Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne, a opłacanie raty leasingowej taką nie jest. Nie można domagać się przyznania prawa pomocy z tej przyczyny, że związane z prowadzeniem postępowania koszty spowodowałyby uszczerbek w dochodach lub środkach, które miałyby zostać przeznaczone na utrzymanie odpowiedniego standardu prowadzonej działalności gospodarczej. Inaczej mówiąc, zdolność strony do uiszczenia wydatków niemających wpływu na zachowanie poziomu koniecznego utrzymania osób tworzących wraz z nią gospodarstwo domowe nie zasługuje według ustawodawcy na ochronę. Prowadzenie działalności gospodarczej nie powinno być zatem traktowane jako aktywność konieczna osoby fizycznej, a tym samym związane z nią wydatki nie są wydatkami, o których mowa w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stwierdzić też należy, że zobowiązania, na których spłatę powołuje się wnioskujący z natury swojej nie pogarszają sytuacji kredytobiorcy, skoro służą osiągnięciu wyższego dochodu, z którego kredyt ten ma być spłacany ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 140/09). Tym bardziej, że skarżący nie twierdzi, żeby miał jakiekolwiek problemy z regulowaniem omawianych zobowiązań, a więc powodujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez komornika. Również akcentowany przez skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Uwagę zwraca też fakt, że zainteresowany oprócz wysokich dochodów posiada majątek znacznej wartości, obejmujący dwa domy, nieruchomość rolną, samochód. Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że dysponowanie nieruchomościami wykorzystywanymi do produkcji rolnej stanowi potencjalne źródło dochodów wobec istniejących możliwości otrzymania dopłat oraz innych form pomocy dla rolnictwa, a tym samym świadczy przeciwko żądaniu zniesienia kosztów postępowania. Końcowo przypomnieć trzeba, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w zasobach finansowych, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 p.p.s.a., stronie skarżącej należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądwoadministracyjnego. Podsumowując dotychczasowe uwagi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.