I SA/Bd 835/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 08 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r. postanowił: oddalić wniosek o zmianę postanowienia z dnia 09 listopada 2015 r. Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że łącznie z egzekucją w niniejszej sprawie toczy się postępowanie zabezpieczające w VAT za kolejne okresy na kwotę ponad [...] zł. Od dłuższego czasu wszystkie rachunki bankowe skarżącego są zajęte. Zajęciu ulegają także inne składniki majątku jak: udziały, czy nadpłata w podatku. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości czy oszczędności, które choć w przybliżeniu pozwoliłby mu na zgromadzenie środków na wpis. Skarżący wskazał również, że działalność gospodarcza nie jest wykonywana od [...] kwietnia 2014r. Za 2014r. z tytułu zatrudnienia i sporadycznych umów o dzieło osiągnął jedynie dochód w kwocie ok. [...] zł. Pozostałe źródła dochodu w 2014r. były jednorazowe – dochód związany z likwidacją działalności i wyprzedażą zapasów [...] zł oraz zbycie 49 z 50 udziałów w [...] Sp. z o.o. [...] zł. Aktualnie skarżący zamieszkuje w mieszkaniu brata dzięki jego uprzejmości, partycypując w miarę możliwości w części kosztów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na kwotę [...]zł (wydatki mieszkaniowe, media, Internet, wyżywienie, środki czystości, ubrania). Posiada oszczędności w kwocie [...]zł oraz 1 udział w [...] Sp. o.o. o wartości nominalnej [...] zł. Nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Z żoną od 2011r. ma wyłączoną małżeńską wspólność majątkową. Ze znajdującego się w aktach zeznań podatkowych skarżącego za 2014r. wynika, że za powyższy okres z tytułu stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie [...]zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) [...] zł, z tytułu zbycia udziałów [...] zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...] zł (przychód [...] zł). Ponadto skarżący przedłożył: zaświadczenie o zarobkach; zawiadomienia w sprawie zajęcia zabezpieczającego; decyzję w sprawie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych; zarządzenia zabezpieczenia; wyciągi z rachunków bankowych; fakturę za Internet – [...] zł; oświadczenie o posiadaniu oszczędności w kwocie [...]zł; oświadczenie o źródle utrzymania – wynagrodzenie za pracę [...] zł; oświadczenie o nieposiadaniu samochodu przez skarżącego; oświadczenie o nieposiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej; oświadczenie, że lokal zamieszkuje na podstawie ustnej umowy nieodpłatnego użyczenia; korespondencję mailową z bankiem; PIT-37 żony skarżącego za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu umowy o pracę uzyskała odpowiednio dochód w kwotach [...]oraz [...] zł; PIT-36L skarżącego za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w kwocie [...]zł (przychód [...] zł). W piśmie z dnia [...] listopada 2015r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że dochód uzyskany za 2013r. przez skarżącego w kwocie ponad miliona złotych został przeznaczony na spłatę zobowiązań kredytowych. W konsekwencji dochód z działalności gospodarczej nie stanowił "czystego dochodu" skarżącego, albowiem został w całości spożytkowany na spłatę zobowiązań i nie pozwolił poczynić oszczędności. Prawomocnym postanowieniem z dnia 09 listopada 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy (postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy powyższe postanowienie). W dniu [...] marca 2016r. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – częściowego zwolnienia z wpisu od skargi ponad wysokość [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że posiada stałe źródło dochodu, ale dochód z tytułu stosunku pracy jest niewielki (od 2016r. [...] zł netto) i ledwo starcza na pokrycie bieżących potrzeb. Skarżący wskazał również, że łącznie z egzekucją w niniejszej sprawie toczy się postępowanie zabezpieczające w VAT za kolejne okresy na kwotę ponad [...] zł. Od dłuższego czasu wszystkie rachunki bankowe są zajęte. Zajęciu ulegają także inne składniki majątku takie jak: udziały czy nadpłata w banku. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości czy oszczędności, które choć w przybliżeniu pozwoliłyby mu na zgromadzenie środków na wpis. Działalność nie jest wykonywana od [...] kwietnia 2014r. Skarżący podniósł, że za 2015r. z tytułu zatrudnienia uzyskał [...] zł dochodu. Aktualnie zamieszkuje w mieszkaniu brata dzięki jego uprzejmości, partycypując w miarę skromnych możliwości w części kosztów. Z żoną posiada rozdzielność majątkową. Żona skarżącego posiada oszczędności w kwocie [...]zł oraz niewielkie stałe wynagrodzenie. W 2015r. osiągnęła dochód w kwocie [...]zł. Skarżący oświadczył, że załączniki przekazane z poprzednio złożonymi formularzami i pismami pozostają aktualne, w związku z czym wniósł o ich uwzględnienie przy rozpatrywaniu niniejszego wniosku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na kwotę [...]zł (wydatki mieszkaniowe, media, Internet, wyżywienie, środki czystości, ubrania). Posiada oszczędności w kwocie [...]zł oraz 1 udział w [...] Sp. o.o. o wartości nominalnej [...] zł. Nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Z żoną od 2011r. ma wyłączoną małżeńską wspólność majątkową. Ponadto w piśmie z dnia [...] marca 2016r. skarżący oświadczył że: jego sytuacja majątkowa nie uległa istotnej zmianie; w dniu [...] stycznia 2016r. otrzymał darowiznę od córki w kwocie [...]zł z której to kwoty obecnie pozostało ok. [...] zł; żona skarżącego od [...] października 2015r. jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem wynoszącym od stycznia 2016r. [...] zł netto; żona skarżącego w znacznej części utrzymuje się z oszczędności które przechowuje poza systemem bankowym, dokonując jedynie cyklicznych niewielkich wpłat na potrzeby finansowania bieżącego utrzymania oraz regulowania rat kredytowych; źródłem oszczędności żony skarżącego były środki pochodzące ze sprzedaży w dniu [...] grudnia 2012r. lokalu mieszkalnego za kwotę [...]zł; z powyższej kwoty pokrywała koszty bieżącego utrzymania oraz dokonała w dniu [...] marca 2014r. darowizny na rzecz córki w kwocie [...]zł (równowartość [...] GBP).; z przedmiotowych oszczędności żona skarżącego dokonywała także spłaty kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na nieruchomość, która przypadła jej na wyłączną własność w wyniku podziału majątku wspólnego; w okresie 2013-2015 wysokość spłaconych rat wraz z odsetkami to kwota [...]zł; saldo zadłużenia kredytu obecnie wynosi [...] zł. Do wniosku dołączono: umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego zawartą w formie aktu notarialnego; zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych; potwierdzenie wykonania przelewu zagranicznego; zaświadczenie z banku o wysokości spłaconego kapitału oraz odsetek od kredytu przez żonę skarżącego; oświadczenie żony skarżącego o posiadaniu oszczędności w kwocie [...]zł; zaświadczenie o zarobkach skarżącego; roczne zeznanie podatkowe żony skarżącego za 2015r. z którego wynika, że za powyższy rok z tytułu umowy o pracę uzyskała dochód w kwocie [...]zł; zeznanie podatkowe skarżącego za 2015r. z którego wynika, że za powyższy rok z tytułu umowy o pracę oraz działalności wykonywanej osobiście uzyskał łączny dochód w kwocie [...]zł; umowę darowizny z dnia [...] stycznia 2016r.; zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący (zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 20.000 zł) , może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W pierwszej kolejności wskazać należy, że część okoliczności wskazanych we wniosku były już podnoszone na etapie pierwotnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, które zostały poddane ocenie referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 09 listopada 2015r. odmawiającym przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje referendarza sądowego do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą referendarza sądowego jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W przedmiotowej sprawie brak istotnych nowych okoliczności, które miałby wpływ na zmianę postanowienia z dnia 09 listopada 2015r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zatem raz jeszcze przypomnieć należy skarżącemu, że ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącego za lata 2013–2014 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych za 2013r.) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Tymczasem w 2014r. skarżący przeznaczył kwotę [...]zł celem spłaty kredytu. W kontekście powyższego podkreślić należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się między innymi koszty sądowe. Brak jest więc podstaw do tego, aby z uwagi na wcześniej zaciągnięte kredyty oraz ich spłatę, przyznawać skarżącemu dofinansowanie ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. Godziłoby to bowiem w zasadę równości obywateli wobec prawa, którzy indywidualnie i osobiście odpowiadają za swoje zobowiązania. Tym bardziej więc skarżący powinien w pierwszej kolejności poczynić stosowne kroki celem zabezpieczenia środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi, skoro organ już postanowieniem z dnia [...] lipca 2013r. doręczonym w dniu [...] lipca 2013r. wszczął postępowanie kontrolne wobec skarżącego. Nie do zaakceptowania jest stanowisko strony która w pierwszej kolejności spłaca zobowiązania cywilnoprawne a następnie oczekuje pomocy państwa w zakresie finansowania jej ze środków publicznych. Tym bardziej, że przychód tylko za 2013r. wyniósł ponad [...] zł. Ponadto orzekający podtrzymuje stanowisko wyrażone w pierwotnym postanowieniu, że na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w latach 2013-2014 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności (nie licząc darowizny otrzymanej w styczniu 2016r. od córki). Skarżący w zasadzie nie podaje żadnych nowych okoliczności, albowiem trudno za takowe uznać ujawnienie oszczędności posiadanych przez jego małżonkę. Bez wątpienia posiadała je również na etapie składanego pierwotnie wniosku, jednakże skarżący nie chciał ich ujawnić. Zatem zgodnie z oświadczeniem żona skarżącego posiada oszczędności w kwocie [...]zł, które przechowuje poza sektorem bankowym. Źródłem tych oszczędności są środki pochodzące ze sprzedaży w dniu [...] grudnia 2012r. lokalu mieszkalnego za kwotę [...]zł. Jak wynika z przedłożonego materiału dowodowego (zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych) żona skarżącego w dniu [...] marca 2014r. darowała córce kwotę [...]zł (równowartość [...] GBP). W kontekście powyższych ustaleń wskazać należy, że z orzecznictwa sądów administracyjnych, wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko, że żona winna partycypować w kosztach pomimo istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej zaakceptował również skarżący co jednoznacznie wynika z jego pisma z dnia [...] marca 2016r. Nie do zaakceptowania jest stanowisko skarżącego, że powinien być zwolniony z wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł skoro jego żona w marcu 2014r. a więc po doręczeniu w dniu [...] lutego 2014r. skarżącemu protokołu badań ksiąg podatkowych z dnia [...] lutego 2014r. w którym za nierzetelne uznano rejestry nabyć VAT za okresy rozliczeniowe objęte przedmiotowym postępowaniem dysponowała kwotą ponad [...] zł która to kwota jest ponad 2 razy większa niż wynosi wpis od przedmiotowej skargi. Jak wynika z lektury akt administracyjnych pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] marca 2014r. wniósł zastrzeżenia do protokołu badania ksiąg podatkowych. Zatem przed dokonaniem darowizny przez żonę skarżącego na rzecz córki bez wątpienia skarżący działający przez profesjonalnego pełnomocnika posiadał wiedzę, że w razie negatywnych rozstrzygnięć organów podatkowych będzie zmuszony wnieść wpis od skargi. Zdaniem orzekającego powoływanie się obecnie na umowę darowizny otrzymaną przez skarżącego w kwocie [...]zł (obecnie kwota oszczędności skarżącego wynosi [...] zł) od swojej córki (co nie jest kwestionowane) oraz posiadane aktualne oszczędności przez żonę skarżącego w kwocie [...]zł i wywodzenie z tego, że skarżący winien być zwolniony z wpisu ponad kwotę [...]zł w kontekście powyżej przytoczonych powodów nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto nie do zaakceptowania jest sytuacja, że żona skarżącego, która winna partycypować w kosztach sądowych regularnie spłaca raty kredytu a więc należności cywilnoprawne, a jednocześnie jej mąż oczekuje pomocy państwa w postaci prawa pomocy - w okresie od 01 stycznia do [...] grudnia 2015r. zostały spłacone raty i odsetki od kredytu w łącznej kwocie [...]zł. Raz jeszcze zatem przypomnieć należy, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji