I SA/Bd 85/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. (reprezentowanej przez opiekuna prawnego – K. M.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. oraz odpowiedzialności małoletniej jako spadkobiercy za zobowiązania podatkowe postanowił: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie ponad kwotę 100 (sto) złotych od każdorazowej opłaty sądowej, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca reprezentowana przez opiekuna prawnego (matkę) wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach opiekun prawny oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą oraz synem, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto z tytułu: umowy o pracę, renty, wynajmu oraz odsetek od lokat bankowych. Jako majątek wskazano: dom o pow. [...] m² (po [...] na każdego członka rodziny) na którym została ustanowiona hipoteka przez Urząd Skarbowy, nieruchomości rolne o pow. [...] ha i [...] ha, lokal użytkowy o pow. [...] m² (po [...] na każdego członka rodziny) oraz samochód [...] rok produkcji 2005 na którym został ustanowiony zastaw skarbowy. Strona wyjaśniła, że córka i syn posiadają lokaty terminowe każda po [...] zł. Środki te będą mogły zostać podjęte po uzyskaniu przez dzieci po uzyskaniu pełnoletności. W uzasadnieniu wniosku matka skarżącej wskazała, że po śmierci męża pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Aby nie popaść w kolejne długi była zmuszona zaciągnąć w banku kolejny kredyt, aby spłacić powstałe zadłużenia. Z tego tytułu spłaca comiesięczne raty w kwocie [...] zł. Wskazała, że dom w którym zamieszkuje wraz z dziećmi generuje duże koszty utrzymania (ogrzewanie ok. [...] zł miesięcznie, konserwacja ok. [...]na sezon) i pomimo usilnych prób nie udało się jej go sprzedać. W uzupełnieniu wniosku opiekun prawny skarżącej przedłożył: saldo rachunków bankowych; liczne wezwania do zapłaty; postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]2011r. którym zezwolono opiekunowi prawnemu na wypłatę z lokat terminowych dzieci kwot po [...]zł; zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2011-2012 z których wynika, że za powyższe okresy opiekun prawny skarżącej osiągnął dochód w kwotach [...] zł oraz [...]zł; PIT-11 za 2013r. z którego wynika, że z tytułu umowy o pracę opiekun prawny skarżącej za ten okres osiągnął dochód w kwocie [...]zł; PIT-40A za 2013r. w którym wskazano przychód z tytułu renty w kwocie [...] zł; umowę pożyczki; decyzje w sprawie podatku rolnego; decyzje o waloryzacji renty; dokumenty potwierdzające dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości oraz kserokopie rachunków za paliwo, żarówki, lekarstwa, wizytę u stomatologa, żywność, itp. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu (referendarza) umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że obecnie przed tut. Sądem zawisły sprawy A. M., M. M. (I SA/Bd 84/13) oraz K. M. (I SA/Bd, 83/13) w których wpis od skarg wyniesie łącznie [...]zł. ([...] zł). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz jej opiekuna prawnego uznano, że kwalifikuje się ona do uzyskania wsparcia w zakresie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim porównanie dochodów skarżącej (renta) i jej matki z ponoszonymi przez nich wydatkami. Podkreślenia wymaga, że skarżąca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (jest współwłaścicielką domu). Ponadto trzyosobowa rodzina uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie [...] zł. Dochód z tytułu renty na dzieci, z tytułu wynagrodzenia za pracę matki skarżącej oraz odsetki od lokat bankowych ma charakter stały i systematyczny. Ponadto skarżąca wraz z matka oraz bratem jest współwłaścicielem lokalu użytkowego, który wynajmuje i z tego tytułu aktualnie rodzina uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Jak wynika z nadesłanych dokumentów matka skarżącej w wyniku zawartej ugody z wodociągami obecnie spłaca zadłużenie z tytułu zużycia wody w kwocie po [...] zł miesięcznie. Opiekun prawny w odpowiedzi na zarządzenie referendarza nie oświadczył jakie rodzina ponosi koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem tj. prąd, gaz, żywność, itp. Nie mniej na pewno takie koszty ponosi. Ponadto matka skarżącej zaciągnęła kredyt gotówkowy w kwocie 35.000 zł w związku z czym spłaca z tego tytułu comiesięczne raty w kwocie [...] zł. W tym miejscu godzi się jednak wskazać, że jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ponadto koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwrócić przy tym należy jeszcze uwagę, że okoliczność regulowania przez skarżącą, obok innych ponoszonych wydatków, kosztów rat kredytu nie może mieć przesądzającego wpływu na nabycie prawa do zwolnienia z kosztów sądowych. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, tego typu zobowiązania nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, wskazał, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą przed koszty postępowania sądowego (por. także postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tej sytuacji, biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, przede wszystkim wysokość osiąganych dochodów, wydatki związane z utrzymaniem domu oraz stan majątku, uznano, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniono jednak, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem matka skarżącej ma możliwość każdorazowo zapłacić [...] zł od każdej sprawy tytułem kosztów sądowych. Obciążenie jej taką kwotą nie będzie się wiązało z jakimkolwiek zagrożeniem dla pokrycia jej uzasadnionych wydatków, a także nie będzie stanowiło bariery utrudniającej jej dostęp do Sądu. Dostępne saldo na rachunku bankowym matki skarżącej wynosi [...] zł. Tym samym w ocenie orzekającego opłacenie na obecnym etapie postępowania od przedmiotowej skargi wpisu sądowego w kwocie 100 zł mieści w możliwościach finansowych opiekuna prawnego skarżącej. Podkreślenia również wymaga, że wydatkowanie środków związanych z prowadzeniem sprawy sądowej ma charakter tymczasowy, albowiem stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.