I SA/Bd 948/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 29 stycznia 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek strona wskazała dom o pow. [...] m² obciążony hipoteką, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz samochód osobowy [...] rok produkcji [...] o wartości ok. [...]zł. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że cały majątek został zajęty przez Urząd Skarbowy w I. oraz zablokowano rachunki bankowe. Wskazała, że jest osobą schorowaną i cały czas jest pod kontrolą lekarską. Do wniosku załączono zeznanie podatkowe za 2013r. (PIT-36L) z którego wynika, że za ten okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni wykazała stratę w kwocie [...] zł (przychód [...]zł) Zarządzeniem z dnia 05 lutego 2014r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. W odpowiedzi wnioskodawczyni przedłożyła: zeznanie podatkowe za 2012r., w którym wykazała dochód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...]zł (przychód [...]zł); wyciągi z rachunków bankowych na których saldo wynosi [...] zł oraz minus [...] zł oraz kopię historii choroby skarżącej Wydatki związane z comiesięcznym utrzymaniem gospodarstwa domowego strona określiła na kwotę [...]zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jedynym jej źródłem dochodu jest działalność gospodarcza, gospodarstwo rolne oraz renta. Dochód z gospodarstwa rolnego strona określiła na kwotę [...] zł rocznie. Wskazała również, że w gospodarstwie domowym posiada samochód osobowy marki [...]. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Wskazała również, że mąż otrzymała jednolitą płatność obszarową w kwocie [...]zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na podstawie przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa jednak na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu: "gdy wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa jest w powołanym wyżej przepisie. Ze względu na to, że wskazane przez stronę w oświadczeniu okoliczności nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy i budziły wątpliwości, referendarz sądowy stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do złożenia odpowiednich dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej oraz domowników. Z treści powyższego przepisu wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa jest w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że strona nie wykazała, że nie jest ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedłożonych dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2012-2013r.) wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącej przynosi znaczny przychód (za 2012r. – [...], za 2013r. – [...]zł). Skarżąca jako okoliczność przemawiającą za przyznaniem jej prawa pomocy powołuje między innymi okoliczność, że w 2013r. jej firma wygenerowała znaczną stratę w kwocie [...] zł. Wskazać w tym kontekście należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Strona prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotniejsze jest zatem to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. Ponadto oświadczenia skarżącej są niespójne i niepełne. Otóż skarżąca jako majątek ruchomy wskazuje samochód marki [...] rok prod. [...] o wartości [...]zł. tymczasem jak wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Inowrocławiu z dnia [...]2013r. (K-1 akt administracyjnych) skarżąca posiada: [...]. Co prawda jak wynika z powyższego orzeczenia na powyższym majątku organ dokonał zabezpieczenia jednakże zajęcie majątku ruchomego również nie stanowi przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, gdyż wnioskodawczyni nadal tym majątkiem dysponuje i może uzyskiwać z niego dochody, nie może natomiast go sprzedać. Ponadto wskazać należy, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła wszystkich dokumentów, o które była wzywana. Wnioskodawczyni została mianowicie zobowiązana do przedłożenia m.in.: do przedłożenia dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy (np. odpis książki przychodów i rozchodów) oraz deklaracji VAT-7. Wezwanie w tym zakresie nie zostało przez stronę wykonane. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które był wzywany wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08. W tym miejscu godzi się podnieść, że wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku (PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie uzyskiwanego dochodu pozostają w sprzeczności ze wskazanymi w oświadczeniu wydatkami (k. 23 akt sądowych), przy uwzględnieniu, że skarżąca nie wykazała w formularzu oraz oświadczeniu z dnia 05 marca 2014r. żadnych oszczędności. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy (poz. 10 formularza) wynika, że dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...]zł. Comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu, samochodu, zakupem lekarstw oraz żywności strona określiła na kwotę ok. [...]zł. W takiej sytuacji uznać należy, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczna jest sytuacja, w której wydatki skarżącej przewyższają wykazane przez nią dochody, przy czym strona nie posiada żadnych oszczędności oraz jak oświadczyła nie otrzymuje pomocy finansowej od członków rodziny. Reasumując stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Odnosząc się natomiast do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10). Ponadto jak wynika z orzecznictwa ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10). Skarżąca w przedmiotowej sprawie wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Treść jej pism wskazuje, że skarżąca nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Okoliczności te powodują, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy skarżąca jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Końcowo wskazać również należy, że skarżąca w sprawach o sygn. akt I SA/Bd 807/13 oraz I SA/Bd 836/13 występowała już z wnioskami o przyznanie prawa pomocy gdzie prawomocnymi postanowieniami tut. Sądu stronie odmówiono przyznania prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.