I SA/Bd 950/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2011 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] odmawiającą E. L. umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego i wszechstronnego zebrania i wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełniło wymogów przewidzianych w art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, organ w swojej decyzji nie przesądził jednoznacznie czy odmówił umorzenia z uwagi na to, że przesłanka nie wystąpiła, czy też wydał decyzję w ramach uznania administracyjnego. Sąd podkreślił, że nawet przy stwierdzeniu przez organ wystąpienia przesłanek umorzenia i wydaniu decyzji odmownej, nie zwalnia go od poczynienia prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia, bądź nie wystąpienia tych przesłanek. Decyzją z dnia [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów, ustalono, iż obecnie zobowiązana jest osobą bezrobotną pobierającą zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy dla Miasta T. Od dnia [...]. według raportu miesięcznego RCA za [...] - podstawa wymiaru [...] zł. Wskazano, że skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym uzyskując z tego tytułu dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie: [...] zł. przyznany decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...]. na okres do [...]. (prawo do tego urlopu strona nabyła w związku z zatrudnieniem w charakterze sprzedawcy w firmie K. R. K.), ponadto otrzymywała zasiłek rodzinny na syna w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres do [...]. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...]., otrzymała również świadczenia pieniężne na zakup artykułów żywnościowych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie dla siebie i syna w łącznej kwocie: [...] zł. (za okres [...].). Organ wskazał, że z informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego wynikało, iż w 2008r. skarżąca otrzymała zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego (zasiłek chorobowy, rehabilitacyjny i macierzyński) w łącznej kwocie [...] zł., co w przeliczeniu na miesiąc dawało kwotę około [...] zł. Prezes ZUS ustalił, że zobowiązana nie ma udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności, ruchomości ani nieruchomości, posiada natomiast rachunek bankowy w B. M. Wskazał również, że mieszkanie o pow. [...] m2 położone w T. przy ul. Ł. [...] jest mieszkaniem własnościowym należącym do męża. Decyzją z dnia [...]. skarżącej został przyznany przez Prezydenta Miasta T. dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. na okres do [...]. Następnie organ ustalił, że koszty ponoszone w związku z bieżącym utrzymaniem to: opłaty eksploatacyjne za mieszkanie - około [...] zł. (za [...]. – [...] zł., za [...]. – [...] zł.), prąd – [...] zł. i [...] zł. (kwoty za dwa miesiące, w przeliczeniu na miesiąc jest to około [...]zł.). Prezes ZUS zauważył, że działalność prowadzona była samodzielnie, w związku z tym brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności w myśl przepisów ustawy z dnia [...]. Ordynacja podatkowa. Dodał, że na utrzymaniu strony pozostaje dziewięciomiesięczny syn A., na którego otrzymuje od męża alimenty w wysokości [...]zł. (ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w T. w dniu [...]. sygn. akt III RC 1175/08), natomiast z mężem S. ma zniesioną wspólność majątkową od [...]. - akt notarialny repertorium [...] numer [...]. W oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego Prezes ZUS stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na częściowo skuteczną (wpłaty z dnia [...]. zwrot podatku) egzekucję prowadzoną za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, który mimo braku wyegzekwowania od dłuższego już czasu jakichkolwiek kwot, nie stwierdził nieściągalności dochodzonych należności, przez co, zdaniem organu, nie konkretyzuje się tu przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 6). W ocenie organu, na obecnym etapie nie można również przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6). Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a). Organ zauważył, że wprawdzie strona wykazała, że nie jest w stanie spłacić jednorazowo istniejącego zadłużenia (co wskazywałoby, że konkretyzuje się przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne), jednakże pozyskuje ona dochody w formie zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. oraz alimentów w wysokości [...] zł. Organ wskazał, że według załączonych rachunków skarżąca ponosi miesięcznie opłaty w wysokości [...]zł (wg przedłożonych rachunków wystawionych na nazwisko męża S. L.). Ponadto nie załączono żadnych nowych dokumentów świadczących o występujących kłopotach zdrowotnych lub innych okolicznościach mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska Zakładu. W związku z powyższym organ zauważył, iż założenie całkowitego braku możliwości spłaty zadłużenia na obecnym etapie wydaje się przedwczesne, pomimo tego, iż ocena sytuacji finansowej strony ze względu na wydatki jest, jego zdaniem, trudna, nie zobowiązuje to jednak do umorzenia wskazanych zaległości, albowiem nie można na dzień dzisiejszy przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie podjąć próby spłaty tego zadłużenia w układzie ratalnym. Na koniec Prezes ZUS zaznaczył, że organ rentowy przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, że decyzja co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. W skardze do Sądu E. L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i określenie, że nie może być ona wykonana w całości, zarzucając jej błędną wykładnię i zastosowanie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, błędną wykładnię i zastosowanie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. oraz naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej, wskazując, że w niniejszej sprawie zapadł już wyrok w tutejszym Sądzie w dniu 20 stycznia 2010r. sygn. akt I S.A./Bd 947/09, uchylający zaskarżoną decyzję ZUS i określający tę decyzję za niewykonalną. W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że dotyczy ona tego samego stanu faktycznego jak określony w decyzji z dnia [...]. Również stan prawny jest identyczny. Skarżąca wskazała, że w dniu [...]. ZUS ponownie przesłał do niej tę samą decyzję, którą wydał w dniu [...]. i która była już rozpatrzona przez Sąd. Strona wyjaśniła, że na dzień dzisiejszy jej sytuacja socjalno-bytowa pogorszyła się w stosunku do tej, która miała miejsce w styczniu ur. Wskazała, że w dniu [...]. rozwiodła się. Obecnie jest matką samotnie wychowującą [...] dziecko. Mieszkanie, w którym mieszkała z mężem należało do jego majątku odrębnego. Mąż sprzedał to mieszkanie i obecnie skarżąca wynajmuje mieszkanie M-[...] o powierzchni [...] m 2 przy ul. S. w T. wraz ze swoją byłą teściową. Z tytułu najmu płaci [...] zł. Pozostałe [...] zł. płaci teściowa. Wyjaśniła, że obecnie na jej dochody składają się: zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, który kończy się w [...]., alimenty na dziecko w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł. Podkreśliła, że nie ma innych dochodów. Nie może pójść do pracy, ponieważ przy jej wykształceniu zawodowym – handlowym, praca jest w systemie zmianowym, a [...] dziecko wymagałoby opiekunki. Wskazała, że jej dziecko często choruje, ma alergię. Zauważyła, że jako matka samotnie wychowująca małe dziecko nie ma szans na podjęcie pracy w T. W związku z powyższym, nie ma żadnych możliwości na spłatę zaległości. Podkreśliła, że otrzymywane przychody to życie w nieustannej nędzy. Na koniec stwierdziła, że gdyby nie pomoc osób trzecich (rodziny, znajomych), byłaby zmuszona żebrać na ulicy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, że zaskarżona decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było naruszenie art. 153 p.p.s.a. Stosownie do tego artykułu, ocena prawna i wskazania co do dalszego toku postępowania wiążą zarówno sąd jak i organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie zapadł już wyrok tut. Sądu w dniu 20 stycznia 2010r. sygn. akt I SA/Bd 947/09. Z jego uzasadnienia wynika, że Sąd uchylając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. zobowiązał organ do głębokiego rozważenia i zbadania okoliczności sprawy. W szczególności do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego, co winno być poprzedzone wyczerpującym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego. Sąd wskazał także, że organ podejmując ponownie decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winien jednoznacznie stwierdzić, czy w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia czy też nie. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji dostarcza jednakże argumentów, potwierdzających naruszenie przez organ dyspozycji art.153 p.p.s.a. Organ nie zbadał i nie rozważył głęboko okoliczności sprawy. Świadczy o tym przyjęcie w uzasadnieniu decyzji przy ustalaniu stanu majątkowego skarżącej, iż uzyskuje ona zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. Podkreślić należy, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji tj. [...]. skarżąca otrzymywała zasiłek w wysokości [...] zł. Wynika to wprost z załączonej do akt sprawy decyzji w przedmiocie zasiłku z dnia [...]. Prezydent Miasta T. orzekł w niej, że od dnia [...]. skarżąca będzie otrzymywała zasiłek w wysokości [...] zł. Ponadto stwierdzić należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia winna obejmować stan faktyczny z dnia jej podjęcia, czyli aktualny. Warto w tym miejscu przywołać orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. I tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 14 maja 2009r. sygn. akt III SA/Lu 71/09 wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Dalej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 września 2007r. sygn. akt V SA/Wa 1151/07 skonstatował, że Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej strony. W tym celu niezbędne jest ustalenie obecnych zarobków strony i obecnych jej zobowiązań, w tym alimentacyjnych, podatkowych i kredytowych, a także wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W wyroku z dnia 13 grudnia 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2927/06 ten sam Sąd wskazał, że organ badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej strony postępowania. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 16 kwietnia 2010r. sygn. akt II SA/Kr 541/09 podkreślił, że organy administracyjne orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania przez nie decyzji. Obowiązek ten dotyczy również organu drugiej instancji, co wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z nią, organ drugiej instancji ma obowiązek uwzględniać aktualny stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji drugoinstancyjnej. Niezrealizowanie tego obowiązku łączy się z uchybieniem zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Natomiast organ rozpoznając ponownie niniejszą sprawę dysponował kwestionariuszem o możliwościach płatniczych skarżącej pochodzącym z dnia [...]., a więc sprzed prawie 1,5 roku przed wydaniem zaskarżonej decyzji, właściwym dla podjęcia decyzji poprzedniej, uchylonej przez Sąd. Organ winien ustalić przy czynnym udziale skarżącej jej aktualny stan majątkowy i rodzinny. Za niewystarczające należy uznać wystosowanie pisma stanowiącego o możliwości przedstawienia dodatkowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska Zakładu. Podkreślić trzeba, że to na organie spoczywa ciężar zebrania dowodów i ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wskazuje na to wyraźnie art. 7 i art. 77 k.p.a. W tym miejscu wypada również odwołać się do orzecznictwa sądów administracyjnych, zapadłych na tle powyższych przepisów. I tak, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 07 października 2009r. sygn. akt VIII SA/Wa 261/09 stwierdził, że w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Następnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 września 2009r. sygn. akt III SA/Gl 468/09 wskazano, że obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucony na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie zawiera również jednoznacznego stwierdzenia, co do zaistnienia przesłanki umorzenia. Z jednej strony organ twierdzi, że sytuacja skarżącej jest trudna, jednakże nie zobowiązuje to organu do umorzenia, z drugiej strony wskazuje, że nie można przyjąć, iż zobowiązana nie będzie w stanie podjąć próby spłaty tego zadłużenia w układzie ratalnym. Uwzględniając wytyczne i ocenę prawną zawartą w wyroku Sądu z dnia 20 stycznia 2010r. organ winien w tym względzie w sposób jednoznaczny stwierdzić, czy w zaistniałych okolicznościach przyjmuje, że wystąpiła przesłanka umorzenia, ale korzysta z uznania administracyjnego i odmawia przyznania ulgi, czy też uznaje, że przesłanka umorzenia nie wystąpiła. Na marginesie Sąd zauważa, że dopiero na etapie odpowiedzi na skargę organ stwierdza, że decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego. Jak już wyżej wskazano, z mocy art. 153 p.p.s.a. ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wiążą nie tylko organy ale i sąd rozpoznający ponownie sprawę. Badając zgodność z prawem decyzji wydanej po uchyleniu poprzedniej decyzji wyrokiem sądu, sąd rozpoznający ponownie sprawę zobowiązany jest w pierwszej kolejności do zbadania, czy organ uwzględnił ocenę prawną i zalecenia zawarte w uprzednio wydanym wyroku. W niniejszej sprawie organ nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 stycznia 2010r. Oznacza to, że organ naruszył art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wytyczne wskazane w niniejszym uzasadnieniu. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. M.Łent J.Bortkiewicz D.Dudra