I SA/Bd 983/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia 2010r. do marca 2011r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 27 grudnia 2012r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną oraz małoletnią córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota 1000 zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. Wnioskodawca podał, że jego konkubina nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Oświadczył również, że nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 28 grudnia 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011r., wyciąg z rachunków bankowego za okres 3 miesięcy, fakturę za energię, bilans z prowadzonej w 2012r. działalności gospodarczej, zaświadczenie potwierdzające fakt niekorzystania z żadnych form pomocy społecznej. Ponadto wnioskodawca wskazał, że posiada samochód ciężarowy marki M. rok produkcji [....]r. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 5 lutego 2013r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzucił mu: - błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę do wydania postanowienia, a polegający na ustaleniu, że brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w niniejszej sprawie, podczas gdy całościowo i kompleksowo oceniana sytuacja pozwala na stawianie tezy, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie w zakresie wpisu od skargi; - błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę do wydania postanowienia, a polegający na ustaleniu, że skarżący osiągnął w roku 2010r. spory przychód i dochód, podczas gdy całościowo i kompleksowo oceniana sytuacja pozwala na stawianie tezy odwrotnej; - naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez wydanie postanowienia o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wpisu od skargi, pomimo tego, że spełnia przesłanki z tego artykułu upoważniające do uzyskania takiego zwolnienia. W uzasadnieniu skarżący podał, że jego sytuacja jest bardzo trudna, albowiem na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...]r. dokonano na jego majątku na wniosek Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. zabezpieczenia przewidywanych kwot zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług, określając kwotę tego zobowiązania w przybliżeniu na 1.472.772 zł. W związku z tym zabezpieczono nie tylko rachunek bankowy skarżącego, który wykorzystywał w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, ale także ruchomości w postaci samochodów ciężarowych szczegółowo wymienionych w decyzji. Skarżący podniósł, że na skutek dokonanego zabezpieczenia został pozbawiony możliwości dysponowania swoim majątkiem, rozporządzania nim i w konsekwencji został pozbawiony możliwości zapłaty za wniesioną skargę. Skarżący podkreślił, że fakt, iż z działalności gospodarczej uzyskiwał znaczny przychód w latach poprzednich nie świadczy o tym, że w chwili obecnej ma możliwość uiszczenia wysokiej opłaty za wpis, albowiem utracił całkowicie możliwość dysponowania uzyskanymi z działalności gospodarczej środkami ze względu na dokonane zabezpieczenie. Z tego samego powodu skarżący ponosi obecnie niewielkie wydatki na utrzymanie rodziny. Strona ponownie oświadczyła, że miesięcznie dysponuje kwota ok. 1.000 zł, która w pierwszej kolejności przeznaczana jest na wydatki niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb jej rodziny. W tej sytuacji nie jest w stanie wygospodarować dodatkowej kwoty na uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący wyjaśnił, że dochody uzyskiwane w latach poprzednich z prowadzonej działalności gospodarczej w dużej mierze przeznaczane były na pokrycie wydatków z nią związanych oraz na życie codzienne, a także na inwestycje. Skarżący stwierdził, że koszty prowadzonej działalności są duże i nie mógł przewidzieć, że kiedykolwiek zostanie przeciwko niemu wszczęte postępowanie podatkowe. Według skarżącego działanie organów Państwa, które z jednej strony oczekuje uiszczenia wysokiej kwoty wpisu, a z drugiej "blokuje" cały jego majątek, uniemożliwiając dokonania tego wpisu jest nieracjonalne i stanowi w istocie pozbawienie dostępu do Sądu, który gwarantuje mu Konstytucja RP, a także inne akty o randze ponadnarodowej, do których przestrzegania Polska się zobowiązała. Zdaniem skarżącego w należyty sposób uprawdopodobnił on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi. Na zarządzenie Sądu z dnia 25 lutego 2013r. skarżący przesłał kserokopie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...]r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), dalej p.p.s.a. postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę, ubiegającą się o to prawo, powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., FZ 463/04, niepubl.). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek strony – określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli strona nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd odmówi uwzględnienia wniosku. W praktyce wykazanie okoliczności wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym strony, oddającego w sposób pełny i zgodny z rzeczywistością jej sytuację. Również uzupełniające wyjaśnienia strony, składane w odpowiedzi na wezwanie sądu, winny spełniać wyżej wspomniane standardy zupełności i prawdziwości. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W pierwszej kolejności odnieść się należy do argumentu bardzo wyraźnie akcentowanego w złożonym sprzeciwie, tj. o braku możliwość dysponowania przez skarżącego jego majątkiem z uwagi na dokonane zabezpieczenie na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...]r. nr [...]. W tej kwestii kluczowe znaczenie ma przepis art. 33 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749), dalej O.p., który stanowi, iż zobowiązanie podatkowe może być zabezpieczone na majątku podatnika przed terminem płatności podatku, (...) jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym i dokonuje czynności, których skutkiem jest utrata prawa własności do majątku. Z kolei art. 33a § 1 pkt 2 stanowi, że decyzja o zabezpieczeniu wygasa z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Nie ulega zatem wątpliwości, iż decyzja o zabezpieczeniu wygasa z mocy ustawy z chwilą doręczenia stronie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, przy czym bez wpływu na fakt wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu na majątku pozostają rozstrzygnięcia podjęte w postępowaniu odwoławczym. Wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe umożliwia bowiem prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a wniesienie odwołania – co do zasady – nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 224 § 1 Ordynacji podatkowej). Dodać też trzeba, iż wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu z chwilą doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowe jest bezwarunkowe i ostateczne, co oznacza, iż uchylenie decyzji wymiarowej w postępowaniu odwoławczym nie skutkuje reaktywowaniem decyzji o zabezpieczeniu na majątku. Przenosząc powyższe spostrzeżenia na stan faktyczny rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, iż decyzja o zabezpieczeniu na majątku skarżącego przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia 2010r. do marca 2011r. wygasła z mocy prawa w dniu 23 czerwca 2012r., bowiem jak wynika z akt sprawy Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. wydał w dniu [...]r. decyzję, w której określił prawidłowe zobowiązania w podatku od towarów i usług za wymienione miesiące 2010 i 2011 r. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 23 czerwca 2012 r., co wynika z pocztowego potwierdzenia odbioru. A zatem okoliczność, że w sprawie została wydana w dniu [...]r. decyzja o zabezpieczeniu na majątku skarżącego przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego nie ma w chwili obecnej znaczenia, bowiem decyzja ta przestała istnieć w dniu doręczenia pełnomocnikowi skarżącego decyzji wymiarowej. W niniejszej sprawie również oświadczenia skarżącego, budzą uzasadnione wątpliwości, co do ich zgodności z rzeczywistym stanem majątkowym i finansowym strony. Po pierwsze, jak słusznie zauważył referendarz, twierdzenie jakoby strona utrzymywała trzyosobową rodzinę z kwoty 1.000 zł, którą uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i jednoczesne opłacanie przez nią rachunków za energię w zamian za możliwość mieszkania z rodzicami w kwocie ok. 900 zł miesięcznie budzi zastrzeżenia. Zwykłe doświadczenie życiowe podpowiada, że nie jest możliwe ponoszenie takich wydatków przy uzyskiwaniu tak niskich dochodów. W zestawieniu z oświadczeniem skarżącego, że nie posiada on żadnych oszczędności oraz nie korzysta z pomocy społecznej budzi co najmniej zdziwienie. Już z tego tylko powodu oświadczenia podatnika o jego sytuacji majątkowej i finansowej trudno uznać za rzetelne, zmierzające do wyjaśnienia sądowi w sposób lojalny i otwarty rzeczywistej jego sytuacji. Należy podkreślić, że dla oceny przedmiotowego wniosku nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że skarżący regulował swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu kredytów bankowych i jak wynika z przedłożonej przez niego historii rachunku bankowego, w październiku 2012 r. dokonał wpłaty na spłatę odsetek od kredytu na kwotę 2.536,34 zł, a w listopadzie 2012r. na kwotę 2.406,38 zł. Co istotne, wpłata z listopada 2012r., mająca charakter wpłaty własnej skarżącego, dokonana była już po wniesieniu skargi, a więc w sytuacji, w której skarżący wiedział o ciążących na nim ewentualnych kosztach postępowania. Konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych np. z tytułu zaciągniętych kredytów, nie może przesądzać o zwolnieniu strony postępowania z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Przepisy prawa nie przewidują bowiem pierwszeństwa spłaty zobowiązań prywatnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi takimi jak koszty postępowania sądowego. Poza tym zastanawiające jest, w jaki sposób skarżący zgromadził powyższe kwoty mając na utrzymanie 3 osobowej rodziny kwotę 1.000 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu z uwagi na nierzetelne przedstawienie swojej sytuacji majątkowej skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ.http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.