I SO/Bd 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. M. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że jest emerytem i opiekunem prawnym swojej matki. Skarżący podkreślił, że z uwagi na wiek oraz stan zdrowia jego matka wymaga całodobowej opieki i terapii. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, którego miesięczny dochód wynosi łącznie 8.074,23 zł. Oświadczył, że wraz z matką nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Jako zobowiązania stałe wydatki skarżący wskazał: czynsz i najem lokalu mieszkalnego 1.197,58 zł; za zaległości byłej firmy 1.000 zł; energia elektryczna 124 zł; gaz 17 zł; telefon i Internet 147,94 zł; łóżko rehabilitacyjne dla matki (wypożyczenie) 140 zł; karta kredytowa 211,20 zł; polisa ubezpieczeniowa na życie 96 zł; kredyt A.74,53 zł; krdyt C. 1.024,25 zł; koszt opieki nad matką (dwie opiekunki) 3.000 zł. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając, że skarżący nie wykazał, iż wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania tego prawa. Pismem z dnia 21 maja 2018 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wskazując, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia go prawa do sądu oraz możliwości wyczerpania drogi administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Składając zatem formularz wniosku, strona powinna skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał zasadności udzielenia mu prawa pomocy. Przede wszystkim rację ma Referendarz, że nie można stwierdzić, by wnioskodawca oraz jego matka znajdowali się w stanie ubóstwa, skoro posiadają stałe źródła dochodów (emerytura skarżącego, emerytura matki skarżącego, dochód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. 8.074,23 zł. Analiza wskazanych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Kierując się doświadczeniem życiowym należy uznać, że przy wskazanych uzyskiwanych dochodach oraz podanych wydatkach, skarżący jest w stanie opłacić wpis od złożonej w tut. Sądzie skargi. Skoro miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 8.074,23 zł i przewyższa te wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych do utrzymania, jak koszty mieszkania, prądu, gazu, łóżka rehabilitacyjnego schorowanej matki oraz koszty związane z opieką nad nią i skoro skarżący uważa udział profesjonalnego pełnomocnika za konieczny, to można przyjąć, że z pozostałej części regularnych dochodów jest on w stanie opłacić jego usługi. Podkreślić trzeba, że w obecnym stanie sprawy udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem niezbędny. Wyjaśnić trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1 z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 p.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej samodzielnie, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 p.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżący widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, powinien, zdaniem tut. Sądu, przewidzieć i zabezpieczyć środki także na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, gdyż jego sytuacja finansowa na to pozwala. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczenia oraz argumentację przedstawioną w sprzeciwie trzeba podzielić stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że skarżący posiada stały dochód, podobnie jak osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Sąd ocenia za prawidłowe postanowienie Referendarza. Dodać trzeba, że prawo pomocy, zwane również "prawem ubogich" przyznawane jest osobom żyjącym w stanie ubóstwa. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe należy uznać, że skarżący w takim stanie się nie znajduje, co potwierdza m.in. brak korzystania z pomocy społecznej. Tym samym trudno uznać, że jego sytuacja spełnia przesłanki należnego przyznania mu finansowania przez Skarb Państwa jego sporów sądowych. Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego. Prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto Sąd wskazuje, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez Referendarza przepisów p.p.s.a. nie stanowi naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w przekonujący sposób (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11). Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Odmienne stanowisko strony co do zaistnienia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest podstawą stwierdzenia jego wadliwości. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Reasumując, przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W opinii Sądu, strona decydując się na wszczęcie postępowania sądowego powinna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie dostępne środki, aby samodzielnie opłacić należne koszty sądowe. W przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę dochody i konieczne wydatki skarżącego oraz wysokość wpisu sądowego w kwocie 100 zł, nie można uznać, że strona nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.