I SO/Bd 5/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie I SO/Bd 5/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy J.M. wniosła w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie P.M., reprezentującego dotychczas wnioskującą przed organami podatkowymi. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu PPF ( sporządzonym 22 czerwca 2010 r.) wynika, że skarga ma dotyczyć decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] nr [...] wydanej w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. W uzasadnieniu wniosku o udzielenie pomocy prawnej zainteresowana podała, że znajduje się w złej sytuacji finansowej, gdyż od czasu rozwodu samodzielnie wychowuje syna. Składnikami jej dochodu są: wynagrodzenie za pracę w kwocie 984,15 zł netto, alimenty na rzecz syna w wysokości 1600 zł oraz 1000 zł przekazywane tytułem spłaty majątku przez byłego męża. Łączny dochód wynoszący 3.584,15 zł jest obciążony w skali miesiąca: opłatami za utrzymanie mieszkania (614,41 zł) oraz ratą kredytu przeznaczonego na jego remont (789,59 zł). Pozostałe po ich odliczeniu 2.180,15 zł zostaje przeznaczone w całości na pozostałe, bieżące utrzymanie rodziny. Wnioskująca jako majątek wskazała mieszkanie własnościowe. Oświadczyła także, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Zasygnalizowała, że zobowiązanie podatkowe, będące przedmiotem sporu, narusza jej interes prawny. Odpowiadając na wezwanie Sądu przedstawiła wyciąg z osobistego rachunku bankowego za okres od 7 maja do 29 lipca 2010 r. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z formularza PPF skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Odnosząc się do tej części wniosku o przyznanie prawa pomocy, w której wnioskująca domaga ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu, wskazać przede wszystkim należy na treść art. 246 § 3 p.p.s.a, zgodnie z którym adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. A contrario więc, jeżeli strona jest już w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ( tutaj doradcę podatkowego) lub pozostaje z takim pełnomocnikiem w stosunku prawnym, przyznanie jej prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest niedopuszczalne. Badając tę kwestię referendarz ustalił, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy pod sygnaturą I SA/Bd 696/10 toczy się postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi J.M. na wskazaną uprzednio w formularzu PPF decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] nr [...] . Jak wynika z akt sądowych ( K-16) skarżąca udzieliła w dniu 30 czerwca 2010 r. doradcy podatkowemu P.M. pełnomocnictwa do reprezentowania w jej w tej właśnie sprawie przed tut. Sądem. Biorąc więc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności i niemożność przyznania pełnomocnika z urzędu, zasadnym jest rozpatrzenie niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w oparciu się o regulację zawartą w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stanowi ona, że zwolnienia od kosztów sądowych domagać się może wyłącznie osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie natomiast z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Stosownie przy tym do § 1 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) stosunkowy wpis od skargi na decyzję w zainicjowanym przez wnioskującą postępowaniu, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia sprowadzająca się do kwoty 87.277 zł, wyniesie 1.746 zł. W tym miejscu wyjaśnić należy, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy pamiętać, że przypadki, w których kosztami postępowania sądowego jest obciążony Skarb Państwa, należą do wyjątków od ogólnej zasadny ponoszenia kosztów przez strony, tak więc powinna ona partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje zarówno stałym dochodem w odpowiedniej wysokości, jak i majątkiem. Instytucję prawa pomocy należy zawsze traktować wyjątkowo, poprzez udzielanie wsparcia w okolicznościach, kiedy sytuacja materialna strony wypełnia przesłanki określone w stosownych przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przenosząc powyższe na grunt art. 246 p.p.s.a. wyjaśnić trzeba, że przez "uszczerbek koniecznym w utrzymaniu siebie i rodziny" należy rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego, przy czym ocena tych potrzeb nie należy do strony wnioskującej, lecz do rozpoznającego wniosek, kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, nie zaś subiektywnym przekonaniem strony. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Podkreślenia wymaga wyjątkowy charakter prawa pomocy, bowiem instytucja ta może być stosowana tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy przyznawane jest podmiotom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W głównej mierze są to osoby samotne lub jedyni żywiciele rodzin wielodzietnych czy członkowie gospodarstw domowych, dotkniętych bezrobociem, niepełnosprawnością, którzy z uwagi na szczególną sytuację dochodową swoich rodzin korzystają również ze wsparcia ze strony opieki społecznej. Odnosząc zatem powyższe rozważania do przedstawionej przez wnioskującą sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodniła ona, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych. Za taką oceną kondycji finansowej strony przemawia niekwestionowana okoliczność, że posiada ona stałe dochody i majątek w postaci mieszkania. Ustalenie takie pozostaje w sprzeczności z subiektywnym twierdzeniem zainteresowanej, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Zaprezentowanie argumentacji polegającej wyłącznie na podkreślaniu, że dochody przeznacza w całości na wydatki gospodarstwa domowego nie przesądza o zasadności zastosowania wobec niej instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne znaczenie dla oceny możliwości finansowych wnioskującej ma fakt, że skoro skutecznie reguluje ciążące na niej wydatki związane ze spłacaniem kredytu (789,59 zł miesięcznie), to przyjąć można, że jest ona w stanie poczynić odpowiednie nakłady na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądwoadministracyjnym dominuje bowiem pogląd, że tego rodzaju zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Dodatkowo również pamiętać trzeba, że przyznanie kredytu świadczy o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy, który ocenił swoje możliwości płatnicze na tyle dobrze, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Nie można również tracić z pola widzenia, że dokonane operacje na rachunku bankowym sugerują ponoszenie przez wnioskującą wydatków związanych z zakupem paliwa. Pozwala to na przyjęcie, że strona przemilczała, iż jako posiadacz pojazdu ponosi koszty związane z jego eksploatacją. Możliwość regulowania wydatków związanych z użytkowaniem pojazdu nie wskazuje na spełnienie przesłanek z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić bowiem należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle jego posiadanie w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Reasumując, nie wszystkie ponoszone przez J.M. ujawnione wydatki, w tym również za korzystanie z Internetu, mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących rodzaj daniny publicznoprawnej. Tak więc nie sposób stwierdzić, że zapłata wpisu mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych wnioskującej i jej syna. Uwzględniając nawet, że po poniesieniu wyliczonych wydatków pozostaje zainteresowanej określona kwota na wyżywienie, zakup ubrania, dojazdy czy kształcenie, to trudno przyjąć, że miesięczny dochód kształtujący się na poziomie 4.000 zł, jak również posiadana zdolność kredytowa, przy racjonalnym gospodarowaniu nie dają możliwości uiszczenia opłaty w wysokości 1.746 zł. Tym bardziej, że sytuacja majątkowa wnioskującej pozwala na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w zarówno w postępowaniu podatkowym, jak i sądowoadministracyjnym. Końcowo przypomnieć trzeba, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w zasobach finansowych wnioskującej, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 p.p.s.a., stronie skarżącej należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądwoadministracyjnego. Podsumowując dotychczasowe uwagi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.