I SO/Bd 6/10

I SO/Bd 6/10 POSTANOWIENIE Dnia 22 lipca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie I SO/Bd 6/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SO/Bd 6/10 UZASADNIENIE Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika R.P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu PPF oraz kopii skargi z dnia 6 lipca 2010 r., zarejestrowanej w Dzienniku Korespondencji Ogólnej pod pozycją Lp. 20/2010 wynika, że skarga ma dotyczyć decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] znak [...]wydanej w przedmiocie odmowy odroczenia płatności zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu wniosku o udzielenie pomocy prawnej podano, że zainteresowany pozostaje w gospodarstwie domowym z niepracującą żoną, synem rencistą oraz studiującą córką. Na miesięczny dochód (netto) rodziny składają się: renta - 756 zł, stypendia - 480 zł oraz 5.000 zł uzyskiwane z działalności gospodarczej. Wśród wydatków strona wygenerowała: opłatę za akademik – 300 zł, czynsz za mieszkanie- 650 zł, prąd – 200 zł, telefony komórkowe – 200 zł, telefon stacjonarny – 50 zł, telewizję kablową – 30 zł, spłatę zadłużeń- 2.500 zł, zakup paliwa - 500 zł, wyżywienie – 1500 zł. Jako majątek wskazano mieszkanie oraz samochód o wartości 13.000 zł należący do córki. Dodatkowo pełnomocnik wyjaśnił, że obniżenie zdolności płatniczej nie zostało wywołane z winy mocodawcy. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie przepisem art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu "utrzymania koniecznego" nie mieszczą się zatem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Nie ma wątpliwości, że zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wyniesie 500 zł. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Zwrócić należy ponadto uwagę na wyjątkowy charakter prawa pomocy, bowiem instytucja ta może być stosowana tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie. W utrwalonym orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Mając więc na uwadze takie spostrzeżenia stwierdzić należy, że udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Odnosząc zatem powyższe rozważania do przedstawionej przez R.P. we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że wnioskujący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowego. Za taką oceną kondycji finansowej strony przemawia przede wszystkim niekwestionowana okoliczność, że dysponuje on miesięcznym dochodem w znacznej wysokości, (5.000 zł). Stwierdzić również należy, że dochód, nawet czteroosobowej rodziny, kształtujący się na poziomie 6.000 zł netto, przy racjonalnym gospodarowaniu daje możliwość uiszczenia opłaty ( wpisu od skargi) w wysokości 500 zł. Zwolnienia od kosztów sądowych nie może ponadto uzasadniać konieczność uregulowania zaciągniętych przez stronę pożyczek. Tym bardziej, że zainteresowany nie wykazał, aby zachodziło jakiekolwiek niebezpieczeństwo braku opłacenia tego zobowiązania. Jak podkreślone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 428/10 " nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi". W ocenie referendarza tego rodzaju zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby, zostałby przerzucony na współobywateli. W kontekście możliwości przyznania prawa pomocy nie może pozytywnie wpłynąć fakt, że wnioskujący traktuje priorytetowo, względem kosztów sądowych, ponoszenie kilkusetzłotowych kosztów eksploatacji samochodu stanowiącego własność córki. Ponadto, skoro zainteresowany skutecznie reguluje ciążące na nim wydatki związane z użytkowaniem telefonów komórkowych w wysokości 200 zł miesięcznie, to przyjąć można, że jest w stanie ponieść również koszty postępowania sądowego. Dodatkowo wyjaśnić należy, że udzielanie wsparcia w kształceniu dorosłej córki ( opłata za akademik) nie wskazuje zarówno na stan niedostatku, jak i potwierdza, że wymagany wpis nie stanowi wygórowanej kwoty. Zwrócić wypada uwagę, że córka skarżącego, jako osoba dorosła, samodzielnie odpowiada za swoje utrzymanie. Wobec tego niepodobna uznać, że wsparcie udzielane pełnoletniej osobie, co do której nie wskazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia, powinno mieć pierwszeństwo przed daniną o charakterze publicznoprawnym. Reasumując, z zestawienia wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje wnioskujący, analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej i obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych polegających na opłaceniu na obecnym etapie postępowania wpisu w kwocie 500 zł, wynika, że wnioskujący nie spełnia on przesłanek, o których mowa w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zainteresowany dokonał zestawienia dochodów ( 6.236 zł) oraz wydatków ( 5.926 zł) rodziny, z którego wynika, że w zasadzie wszystkie środki wykorzystywane są na bieżące potrzeby gospodarstwa domowego. W tym kontekście zwrócić należy uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Po drugie, że przez " uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art.246 p.p.s.a. należy rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Jednakże ocena tych podstawowych potrzeb nie należy do wnioskodawcy, lecz referendarza, kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Z tych względu nie można było zakwalifikować do kategorii koniecznych wydatków: spłaty pożyczek ( 2.500 zł) , opłat rachunków za telefony komórkowe ( 200 zł), kosztów zakupu paliwa ( 500 zł) czy opłaty za akademik ( 300 zł). Tym bardziej, że ich wysokość przewyższa znacznie wymagane w niniejszym postępowaniu koszty sądowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie powyżej wskazanych przepisów, w związku z art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.