I SO/Bd 6/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 lipca 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] R. P. złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek o ten złożony został w związku z planowanym przez wnioskodawcę złożeniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. Przedmiotowa skarga wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w dniu 4 sierpnia 2010 r. (sygn. I SA/Bd 701/10). Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje w gospodarstwie domowym z niepracującą żoną, synem rencistą oraz studiującą córką. Na miesięczny dochód (netto) rodziny składają się: renta - 756 zł, stypendia - 480 zł oraz 5.000 zł uzyskiwane z działalności gospodarczej. Wśród wydatków strona wygenerowała: opłatę za akademik – 300 zł, czynsz za mieszkanie- 650 zł, prąd – 200 zł, telefony komórkowe – 200 zł, telefon stacjonarny – 50 zł, telewizję kablową – 30 zł, spłatę zadłużeń- 2.500 zł, zakup paliwa - 500 zł, wyżywienie – 1500 zł. Jako majątek wskazano mieszkanie oraz samochód o wartości 13.000 zł należący do córki. Dodatkowo wyjaśnił, że obniżenie zdolności płatniczej nie zostało wywołane z jego winy. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2010 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym podniósł, że wydatkami koniecznymi są spłaty pożyczek, opłaty za telefony komórkowe, koszty zakupu paliwa czy też opłaty za akademik. Skarżący wskazał na zróżnicowany standard życia w Polsce w zależności od dochodów i stwierdził, że Sąd nie powinien kwestionować wskazanych przez nią wydatków jako koniecznych i niezbędnych dla zaspokojenia potrzeb rodziny. Ponadto strona wskazała, iż indywidualnym wyborem rodziny jest decyzja, czy i w jakim stopniu udziela pomocy finansowej pełnoletniej i zdolnej do samodzielnego zarobkowania córce. W ocenie skarżącego Sąd nie powinien ingerować w tę sferę życia rodzinnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270: z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania; brak zwolnienia od kosztów sądowych pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, iż przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie w postaci oszczędności, ale obiektywna niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. W pojęciu "utrzymania koniecznego" użytym przez ustawodawcę nie mieszczą się zatem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wyniesie 500 zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej - przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacji materialnej i rodzinnej, stwierdzić należy, iż nie wykazał on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący sam osiąga miesięczny dochód w stosunkowo znacznej wysokości, tj. w kwocie 5.000 zł. Stwierdzić również należy, że dochód, nawet czteroosobowej rodziny w realiach naszego kraju, kształtujący się na poziomie 6.000 zł netto, przy racjonalnym gospodarowaniu daje możliwość uiszczenia opłaty (wpisu od skargi) w wysokości 500 zł. Dla przedmiotowej sprawy pozostaje także bez znaczenia okoliczność pożyczek, które musi spłacać wnioskodawca. Abstrahując od tego, że skarżący nie wskazał jakiegokolwiek zagrożenia dla możliwości spłaty tych zobowiązań, to trzeba mieć na uwadze, że zobowiązania prywatne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, na co wielokrotnie wskazywały sądy administracyjne (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. I OZ 428/10). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrywania kosztów sądowych postępowania inicjowanego przez stronę przez Skarb Państwa. Należy zauważyć także, z uwagi na zarzut podniesiony w sprzeciwie, że Sąd nie ingeruje w prawo wnioskodawcy do decydowania, w jakim zakresie pomaga swoim bliskim, w szczególności, czy wykracza to poza ramy niezbędnego wsparcia. Okoliczności te w ogóle nie byłyby przedmiotem zainteresowania Sądu, o ile skarżący nie oczekiwałby, że ich skutkiem będzie partycypowanie przez Skarb Państwa w kosztach jego sporów sądowych. W takiej sytuacji strona musi liczyć się z oceną jej działań. W analizowanym stanie faktycznym ocena taka dotyczy przede wszystkim traktowania priorytetowo sporych kosztów eksploatacji przez córkę samochodu, wysokich rachunków za telefon komórkowy oraz udzielania wsparcia finansowego pełnoletniej córce względem kosztów sądowych. Z zestawienia dochodów i wydatków dokonanego przez wnioskodawcę wynika, iż niemal wszystkie środki wykorzystywane są na bieżące potrzeby gospodarstwa domowego. Przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Ponadto przez "uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art.246 p.p.s.a. należy rozumieć taką sytuację, gdy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Jednakże ocena tych podstawowych potrzeb nie należy do wnioskodawcy, lecz Sądu kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Z tych względów nie można było zakwalifikować do kategorii koniecznych wydatków: spłaty pożyczek ( 2.500 zł) , opłat rachunków za telefony komórkowe ( 200 zł), kosztów zakupu paliwa ( 500 zł). Reasumując, z zestawienia wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje wnioskujący, analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej i obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych polegających na opłaceniu na obecnym etapie postępowania wpisu w kwocie 500 zł, wynika, że wnioskujący nie spełnia przesłanek, o których mowa w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że wniosek o prawo pomocy skarżący złożył na początku lipca i już samo trwanie postępowania w tym zakresie umożliwiło gromadzenie w czasie kwot potrzebnych na opłacenie kosztów. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.