II SA/Bd 1083/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokat K. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. M. M. wniósł o wymeldowanie K. M. z lokalu nr [...] przy ul. P. w B. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta B., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej jako ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o wymeldowaniu K. M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy P. uznając, że fakt niezamieszkiwania K. M. w przedmiotowym lokalu jest bezsporny. Na potwierdzenie tego stanowiska organ wskazał zeznania brata M. i bratowej A. M., którzy zamieszkują w spornym lokalu, a także zeznania świadków – lokatorów zamieszkałych na terenie nieruchomości nr [...]. Organ podkreślił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że K. M. kilka lat temu opuścił miejsce stałego zameldowania. Organ podał, że w zebranym materiale brak dowodów potwierdzających działanie zmierzające do powrotu i zamieszkania skarżącego w lokalu przy ul. P. Organ uznał, że skoro strony przeniosły swoje centrum życiowe w inne miejsce to brak podstaw do utrzymywania fikcji meldunkowej pod uprzednio zgłoszonym adresem przy ul. P. w B. W ocenie organu strona opuściła sporny lokal dobrowolnie i trwale. Fakt przeniesienia centrum życiowego K. M. do B. potwierdza również wpis do rejestru wyborców w Gminie O. na wniosek z dnia [...] listopada 2010 r. K. M., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie od ww. decyzji wskazując w nim, że nie zgadza się z podjętym przez organ rozstrzygnięciem. W odwołaniu wniesiono o uchylenie decyzji w celu wyjaśnienia, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zarzucono, że materiał dowodowy zebrany w sprawie stoi w sprzeczności z umową zawartą między [...] "[...]" a bratem K. M. – M., który podał w niej, jako osobę zamieszkującą w przedmiotowym mieszkaniu – K. M. Odwołujący zwrócił uwagę na fakt, że skoro zachodzą przesłanki do wymeldowania K. M., wówczas można uznać, że oświadczenie złożone przez M. M. jest nieprawdziwe. W konsekwencji, w ocenie strony, organ winien wyjaśnić, czy K. M. nadal zamieszkuje w tym lokalu. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] Wojewoda Kujawsko - Pomorski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, organ podał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. oparł się na dowodach zebranych przez organ I instancji, uznając je za przekonujące. Organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie oparł się na zeznaniach świadków przesłuchanych przez organ I instancji, jak i strony postępowania. Zebrane dowody wskazują zdaniem organu na to, że odwołujący się opuścił przedmiotowy lokal i zamieszkał w innym miejscu. W ocenie organu nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że odwołujący podjął działania prawne, które wskazywałyby na dążenie do zmiany zaistniałej w sprawie sytuacji i ponownego zamieszkania w lokalu nr [...] przy ul. P. w B. Organ podkreślił, że opuszczenie przez K. M. przedmiotowego lokalu nastąpiło kilka lat temu, kiedy to wraz z rodzicami wyprowadził się z mieszkania przy ul. P. w B. i zamieszkał z nimi na terenie ogrodów działkowych w B. przy ul. W. Powyższe potwierdzają m.in. zeznania pełnomocnika K. M. z dnia [...] grudnia 2011 r. Przesłuchana w sprawie M. J. – pełnomocnik strony zeznała, że K. M. opuścił sporny lokal wraz z rodzicami, którzy są jego opiekunami. Podano też, że powodem opuszczenia mieszkania były nieporozumienia rodzinne z bratem i jego żoną. Jednocześnie wskazała, że około 2 lata temu K. M. wraz z rodzicami chcieli wrócić do spornego lokalu, ale z uwagi na wymienione zamki nie dostali się do niego i nie uczynili nic, aby ten stan rzeczy zmienić. Fakt wyprowadzki K. M. ze spornego lokalu w [...] r. oraz jego zamieszkiwanie wraz z rodzicami w B. potwierdziły sąsiadki zamieszkałe w budynku przy ul. P. – B. H., T. D. i E. B. Także z treści wniosku o wymeldowanie wynika, że K. M. od [...] r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, zaś z oświadczenia M. M. złożonego w dniu [...] stycznia 2012 r. wynika, że brat K. od czasu wyprowadzki nie kontaktował się z nim w sprawie powrotu do mieszkania przy P. Organ wskazał, że zabrakło działań prawnych ze strony K. M., których celem byłoby odzyskanie władztwa nad przedmiotowym lokalem. Organ wskazał również, że odwołujący centrum swoich spraw socjalno-mieszkaniowych, rodzinnych i osobistych uczynił dom położony przy ul. W. w B. Również w Gminie O - właściwej miejscowo dla osób zamieszkałych w B. na własny wniosek został wpisany do rejestru wyborców. W konsekwencji, organ wyjaśnił, że skoro strona nie przebywa w miejscu pobytu stałego i nie przejawia wyraźnej, opartej na przesłankach zawartych w art. 6 ust. 1 ustawy woli w tym kierunku, to zasadnym było jego wymeldowanie. Ponadto, organ odnosząc się do podniesionej przez pełnomocnika K. M. kwestii wskazania go przez brata M. M. w umowie najmu jako osoby zamieszkującej w lokalu wskazał, że wyjaśnienie tej kwestii nie leży w gestii organów meldunkowych. Umowa najmu jest instytucją prawa cywilnego potwierdzającą uprawnienie do użytkowania lokalu i zmiana, czy też weryfikacja danych w niej zawartych (dotycząca np. informacji o stanie osób zamieszkujących lokal) należy do stron umowy, a więc do M. M. i [...] w B. Zameldowanie w lokalu jest natomiast instytucją prawa administracyjnego i stanowi wyłącznie potwierdzenie faktycznego, a nie fikcyjnego pobytu danej osoby w określonym lokalu. Uznając rozstrzygnięcie organu I instancji za zasadne, organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do sądu K. M. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Skarżący zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że faktycznie nie zamieszkuje w lokalu przy ul. P. w B. Wskazał natomiast, że jego miejscem zamieszkania jest B. ul. W., gdzie zamieszkuje wraz z rodzicami. Jako przyczynę opuszczenia lokalu przy ul. P. podał konflikty z zamieszkującym tam bratem M. Skarżący podał, że jego brat wymienił zamki w lokalu przy ul. P. Skarżący podniósł również, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który podał, że nie należy wyjaśniać kwestii umowy najmu zawartej przez M. M. Dalej podał, że oświadczenie jego brata złożone w umowie najmu jest nieprawdziwe i nie miało oparcia w rzeczywistości. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się w dniu [...] stycznia 2013 r. stawił się pełnomocnik skarżącego, oraz uczestnik postępowania – brat skarżącego M. M. Pełnomocnik skarżącego oświadczyła, że w jej ocenie konieczne byłoby zbadanie, czy stan psychiczny i stan świadomości skarżącego pozwalał mu na opuszczenie mieszkania. Wskazała, że nie posiada opinii biegłego o stanie zdrowia skarżącego. Pełnomocnik również nie posiada orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu skarżącego i nie twierdzi, że skarżący jest ubezwłasnowolniony. Wskazała również, że decyzja jest niesłuszna, a skarżący nie mógł się skutecznie bronić. Z kolei uczestnik postępowania – M. M. oświadczył, że od [...] listopada 2011 r., kiedy otrzymał umowę najmu lokalu nikt z rodziny nie kontaktował się z nim i dlatego złożył wniosek o wymeldowanie brata. Od dnia [...] listopada, tj. od dnia złożenia wniosku o wymeldowanie zarówno brat, jak i rodzice nie próbowali wrócić do lokalu. Wskazał również, że brat nie jest ciężko chory i nie potrzebuje opieki. Z informacji zaś uzyskanych w B. wie, że brat pracuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazać należy, że w pojęciu "miejsca pobytu" zawarty jest zarówno element fizyczny polegający na faktycznym przebywaniu w określonym miejscu, jak i element psychiczny, który polega na zamiarze określonego zachowania. Stosownie, bowiem do treści art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sam zamiar stałego pobytu w określonym miejscu nie stanowi jednak o zamieszkiwaniu tam osoby. Miejsce, w którym osoba ma zamiar stale zamieszkiwać stanowić powinno centrum jej życiowej działalności. Muszą, zatem istnieć obiektywne okoliczności faktyczne umożliwiające zrealizowanie tego zamiaru poprzez rzeczywiste przebywanie w tym miejscu. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby w oznaczonym miejscu. W ten sposób zameldowanie spełnia funkcję ewidencyjną, gdyż potwierdza przebywanie osoby pod oznaczonym adresem. Z faktu, że zameldowanie ma tylko walor ewidencyjny wynika, że organy meldunkowe są zobowiązane utrzymywać ewidencję w stanie, który odpowiada rzeczywistości. Konsekwencją takiego rozumienia ewidencji ludności i zameldowania jako potwierdzenia danych ewidencyjnych jest również to, że organy mają obowiązek wymeldowania z pobytu stałego każdego, kto z jakichkolwiek powodów nie przebywa w miejscu zameldowania przez czas określony w art. 15 ust. 2 ustawy. Koniecznym i wystarczającym warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu. Zwrócić należy uwagę również na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym prezentowany jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. sygn. akt V SA 2323/02, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 302/05, czy wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r. o sygn. akt II OSK 561/05). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu powołanego art. 15 ust. 2 można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, kiedy osoba dobrowolnie wyprowadziła się z lokalu jak też w sytuacji, kiedy dochodzi do wyprowadzenia się z lokalu bez woli osoby, jednak nie podejmuje ona prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 281/09, wyrok WSA we Wrocławiu z 16 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 512/09). W świetle powyższego przedmiotem postępowania administracyjnego było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zaszły przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym w B. przy ul. P. W ocenie Sądu zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne organów administracyjnych w tej mierze są trafne i zasługują na aprobatę. Bezspornym jest, że skarżący został zmuszony sytuacją życiową do opuszczenia przedmiotowego lokalu, bowiem konflikty z bratem nie pozwalały na wspólne z nim zamieszkiwanie, jednak w ocenie skarżącego brak było podstaw do wymeldowania. Na gruncie powyższego wskazać należy, że nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu, takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, ale tylko pod warunkiem, że strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3078/00). Podnieść się godzi, że skarżący nie wykazał, aby w okresie od opuszczenia lokalu skorzystał z przysługujących mu środków prawnych przewidzianych zarówno w prawie karnym, jak i w przewidzianej w prawie cywilnym ochrony posesoryjnej tzn. przywrócenia utraconego posiadania, na co zasadnie zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu powyższe świadczy o tym, że skarżący nie miał zamiaru rzeczywistego powrotu do przedmiotowego lokalu. Ustalając czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Przez zamiar należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie będzie mieć, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanej osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będzie między innymi koncentracja interesów życiowych w danym miejscu. Zamiar ten należy, więc określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 marca 2007 r., IV SA/Wa 2451/06). Fakt, że przedmiotowy lokal nie stanowił centrum życiowego skarżącego, w którym skoncentrowane byłyby jego osobiste i majątkowe interesy oraz to, że nie podjął jakiejkolwiek próby umożliwienia dostępu do tego lokalu świadczą o tym, że nie miał on zamiaru powrotu do niego i zamieszkania w nim. Zebrane w sprawie dowody wskazują jednoznacznie na to, że w wyniku konfliktu rodzinnego z bratem skarżący opuścił przedmiotowy lokal, zamieszkał w B. i pogodził się z tym stanem rzeczy. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że podjął kroki prawne mające na celu pozostanie w miejscu stałego zameldowania lub powrót do niego. Zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż opuszczenie przez K. M. przedmiotowego lokalu nastąpiło kilka lat temu, kiedy to wraz z rodzicami wyprowadził się z mieszkania przy ul. P. w B. i zamieszkał z nimi na terenie ogrodów działkowych w B. przy ul. W. Powyższe potwierdzają m.in. zeznania pełnomocnika K. M. złożone w dniu [...] grudnia 2011 r. Przesłuchana w sprawie M. J. zeznała, że K. M. w [...] r. opuścił przedmiotowe mieszkanie wraz z rodzicami, którzy są jego opiekunami, a powodem opuszczenia mieszkania były nieporozumienia rodzinne z żoną brata. Jednocześnie pełnomocnik strony wskazała, że około 2 lata temu K. M. wraz z rodzicami chcieli wrócić do spornego lokalu, jednak z uwagi na wymienione zamki nie dostali się do niego i nie uczynili nic, aby ten stan rzeczy zmienić. Fakt wyprowadzki K. M. ze spornego lokalu, oraz jego zamieszkiwanie wraz z rodzicami w B. potwierdziły zamieszkujące przy ul. P. w B. – B. H., T. D., oraz E. B. Także z treści wniosku o wymeldowanie wynika, że K. M. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, zaś z oświadczenia M. M. złożonego w dniu [...] stycznia 2012 r. wynika, że brat K. od czasu wyprowadzki nie kontaktował się z nim ani osobiście, ani telefonicznie w sprawie powrotu do mieszkania przy P. Okoliczność nie zamieszkiwania przy ul. P. podniósł w skardze również sam skarżący. Ponadto, uczestnik postępowania – brat skarżącego, podczas rozprawy, która miała miejsce w dniu [...] stycznia 2013 r. podniósł, że od [...] listopada 2011 r., kiedy otrzymał umowę najmu lokalu nikt z rodziny nie kontaktował się z nim i dlatego złożył wniosek o wymeldowanie brata. Od złożenia wniosku o wymeldowanie zarówno brat, jak i rodzice nie próbowali wrócić do lokalu. Wskazał również, że brat nie jest ciężko chory i nie potrzebuje opieki. Z informacji zaś uzyskanych w B. wie, że brat pracuje. Wskazać ponadto należy, że wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania (jego opuszczenia). Istotny dla sprawy wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca stałego zameldowania, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Organy trafnie przyjęły, że skarżący nie zamieszkuje - w powyższym znaczeniu - w lokalu dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie mieszka w spornym mieszkaniu, a swoje centrum życiowe koncentruje na działce w B. Fakt ten został potwierdzony wpisem do rejestru wyborców w Urzędzie Gminy O. na wniosek strony z dnia [...] listopada 2010 r. Odnosząc się zaś do podniesionej przez skarżącego kwestii wskazania go przez brata M. M. w umowie najmu, jako osoby zamieszkującej w lokalu wskazać trzeba, że wyjaśnienie tej kwestii nie leżało w kompetencji organów meldunkowych. Umowa najmu jest instytucją prawa cywilnego, która potwierdza uprawnienie do użytkowania lokalu i ewentualna zmiana danych w niej zawartych należy do stron umowy. Wskazać należy, że zameldowanie w lokalu jest instytucją prawa administracyjnego i stanowi wyłącznie potwierdzenie faktycznego, a nie fikcyjnego pobytu danej osoby w określonym lokalu (art. 9 ust. 2b ustawy). Sam zaś fakt ujęcia w umowie najmu osoby wskazanej do zamieszkania nie przekłada się na jej zameldowanie w wynajmowanym lokalu. Wskazać należy, że ewidencja ta nie jest związana z kwestią uprawnień do lokalu, ale polega jedynie na rejestracji danych o miejscu pobytu osób (ewidencja faktycznego zamieszkiwania). Odnosząc się do kwestii podniesionej przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie, który poddał w wątpliwość, czy stan psychiczny i stan świadomości skarżącego pozwalał mu na opuszczenie mieszkania wskazać należy, że skarżący nie jest osobą całkowicie, bądź częściowo ubezwłasnowolnioną, co potwierdziła również pełnomocnik skarżącego, podczas rozprawy wskazując, że nie posiada opinii biegłego o stanie zdrowia skarżącego, czy orzeczenia o jego ubezwłasnowolnieniu. Nie można w związku z tym uznać za zasadne twierdzenia o wpływie stanu psychicznego skarżącego na niepodjęcie przez niego stosownych kroków prawnych celem pozostania w miejscu zameldowania lub powrotu do niego. Podnieść należy, że zgromadzony przez organy materiał dowodowy nie zawierał dokumentów o chorobie skarżącego, okoliczność powyższa nie była podnoszona również w toku postępowania przed organami administracji, a także w skardze. Z dokumentów zaś przedłożonych Sądowi przy piśmie procesowym z dnia [...] września 2012 r. wynika jedynie, że skarżący jest upośledzony w stopniu umiarkowanym, oraz że do dnia [...] listopada 2012 r. był całkowicie niezdolny do pracy. Podsumowując wskazać należy, że organy uprawnione są jedynie do tego, jak zasadnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, by w drodze postępowania administracyjnego stwierdzić, czy osoba przebywa pod adresem stałego pobytu lub czy lokal ten opuściła dobrowolnie i na stałe, i w wyniku tego postępowania wydać stosowną decyzję. W decyzji o wymeldowaniu należy ocenić i wyjaśnić tylko przesłankę dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego. Ta przesłanka została wyjaśniona w dostatecznym stopniu do podjęcia decyzji. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że organ naruszył art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalenie skargi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze. zm.).