II SA/Bd 1089/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] w G. na czynność [...] w T. w przedmiocie ujęcia budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] 2016 r. S.-M. sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej też Spółka), reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na czynność Wojewódzki Konserwator Zabytków polegającą na przypisaniu budynkowi położonemu na nieruchomości przy ul. [...] w [...] nr ewid. działki [...] dawnej [...], posiada wartości zabytkowej oraz ujęciu (włączeniu) przedmiotowego budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków ze względu na historyczno-architektoniczny charakter. Zaskarżonej czynności zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: a) art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji statusu budynku dawnej [...] położonego przy ulicy [...] w [...] i ustalenie, że powyższy obiekt budowlany posiada wartość zabytkową, b) art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej założonej dla obiektu dawnej Ekspedycji i Modelarni, który nie stanowi zabytku. 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7, 8, 9 i 10, art. 75 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniających dowodów z opinii technicznej, oględzin wnętrza budynku, przesłuchanie w charakterze strony współwłaścicieli nieruchomości zabudowanej obiektem - co skutkowało nieuzasadnionym i bezpodstawnym uznaniem, że przedmiotowy budynek ma status zabytku, w sytuacji gdy obiekt nie miał i nie ma wartości zabytkowej, w szczególności nie ma ani wartości historyczno-architektonicznej ani wartości artystycznej wyższej niż przeciętna, a uwzględnienie zabytku w wykazie zabytków nastąpiło arbitralnie, z naruszeniem zasad praworządności, na podstawie anachronicznej dokumentacji – nieodzwierciedlającej wartości artystycznej budynku i jego stanu ani w dacie sporządzenia karty ewidencyjnej budynku ani aktualnie tj. na podstawie nieaktualnych dokumentów, ocenianych dowolnie, bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego. W związku z powyższym skarżąca Spółka wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności organu, przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Konserwator Zabytków wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 165/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę wskazując, że wpisanie do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie przybiera postaci decyzji ani postanowienia, zaskarżona czynność nie jest również aktem, ani czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie mogła ona stanowić przedmiotu kontroli sądu administracyjnego. Sąd stwierdził, że wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie przesądził jednostronnie o treści uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu. Ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków ma bowiem charakter czynności technicznej i ma na celu jedynie uporządkowanie i upublicznienie danych o obiektach objętych ewidencją. Wojewódzka ewidencja zabytków nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięć o charakterze władczym kierowanych do podmiotów niepodporządkowanych organizacyjnie ani służbowo organowi administracji. Skutki w sferze praw i obowiązków określonego podmiotu wywiera jedynie ujęcie w gminnej ewidencji zabytków. Powołując się na treść art. 7 oraz 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Sąd wskazał, że wpis do gminnej ewidencji zabytków - w przeciwieństwie do wojewódzkiej ewidencji zabytków - jest podstawą do ustalenia, stwierdzenia lub potwierdzenia uprawnień lub obowiązków określonych przepisami prawa. Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. sygn. II OSK 1771/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyżej wskazane postanowienie Sądu I instancji, wskazując, że treść przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami świadczy, że stosunki tworzące się na ich podstawie cechują się nierównorzędnością stron, a zarazem dotykają materii publicznej (obowiązków organów publicznych) o charakterze organizatorskim. Są to zatem przepisy, które należy zakwalifikować jako administracyjnoprawne (por. post. NSA z 18 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 1521/14). NSA podniósł, że niezasadnie Sąd I instancji przyczyny odrzucenia wniesionej skargi upatruje w poglądzie, iż skutki w sferze praw i obowiązków określonego podmiotu wywiera jedynie ujęcie w gminnej ewidencji zabytków. Automatyzm wpisu obiektu wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków przesądza o tym, że także czynność włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków oceniać należy jako czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa. Niezależnie od powyższego ocena taka wynika z unormowania art. 28 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które nakłada na właściciela lub posiadacza zabytku wpisanego do rejestru lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków obowiązek zawiadamiania wojewódzkiego konserwatora zabytków o: 1. uszkodzeniu, zniszczeniu, zaginięciu lub kradzieży zabytku, niezwłocznie po powzięciu wiadomości o wystąpieniu zdarzenia; 2. zagrożeniu dla zabytku, niezwłocznie po powzięciu wiadomości o wystąpieniu zagrożenia; 3. zmianie miejsca przechowania zabytku ruchomego w terminie miesiąca od dnia nastąpienia tej zmiany; 4. zmianach dotyczących stanu prawnego zabytku, nie później niż w terminie miesiąca od dnia ich wystąpienia lub powzięcia o nich wiadomości. Nałożenie na właściciela lub posiadacza zabytku tych obowiązków świadczy o tym, że czynność ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków dotyczy obowiązków wynikających z przepisów prawa. Analogicznie jak w przypadku zabytków wpisanych do rejestru, właściciele zabytków ujętych w wojewódzkiej ewidencji ponoszą odpowiedzialność karną, jeżeli nie zawiadomią o zagrożeniach, niekorzystnych zmianach czy zmianie stanu prawnego (art. 113 ustawy). Konsekwencją zakwalifikowania danego obiektu jako zabytkowego jest także zastosowanie innych przepisów ustawy, przewidujących określone obowiązki właściciela lub posiadacza zabytku, w tym art. 5 ustawy, zgodnie z którym opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków naukowego badania i dokumentowania zabytku, prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości, popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury. W ocenie NSA zakres obowiązków spoczywających na właścicielu bądź posiadaczu zabytków w związku z faktem włączenia ich do wojewódzkiej ewidencji zabytków kształtuje legitymację procesową skarżącej i uprawnia do wniesienia skargi na czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W toku postępowania, celem oceny warunków formalnych skargi Sąd wezwał stronę skarżącą do wskazania daty zaskarżonej czynności, wykazania, że przed wniesieniem skargi strona skarżąca wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa zaskarżoną czynnością (art. 52 § 3 P.p.s.a.) oraz wniesienia skargi w terminie określonym w art. 53 § 2 P.p.s.a., w szczególności kiedy skarżąca Spółka dowiedziała się o skarżonej czynności (ujęciu spornego budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków). Sąd wezwał również Wojewódzki Konserwator Zabytków, a następnie Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] do uzupełnienia akt administracyjnych sprawy poprzez przedłożenie wszelkich dokumentów związanych z dokonaniem objętej skargą czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz korespondencji ze skarżącą lub uprzednim właścicielem nieruchomości z której wynikałoby kiedy podmiot ten dowiedział się o skarżonej czynności, bowiem ze skargi wynika iż Spółka dowiedziała się o skarżonej czynności z pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...].2015r. (doręczone [...].2015r.). Z treści pisma do organu z [...].2015r. o sporządzenie i doręczenie kserokopii kart z Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków wynika, że spółka posiadała wiedzę o ujęciu budynku dawnej [...] (...) w tej ewidencji. Swoje stanowisko w powyższym zakresie wraz z dowodami strona skarżąca przedstawiła w pismach z dnia [...] 2017r. (k. 112-114), z [...] 2017r. (k. 143-181), z [...] 2017r. (k. 190 i nast.), Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] w pismach z [...] 2017r. (k. 80 i nast.) z dnia [...] 2017 r. (k. 187), z dnia [...] 2017r. (k. 208) oraz Miejski Konserwator Zabytków w [...] w piśmie z [...] 2017r. (k. 132-141). Na rozprawie w dniu [...] 2017 r., Prezes Zarządu skarżącej spółki W. D. wyjaśnił, że jest również prezesem zarządu spółki S.-D. sp. z o.o. w [...], która nie jest właścicielem przedmiotowego obiektu, należącego do skarżącej. Stwierdził, że nie pamięta czy spółka S.-D. zwracała się do Miejskiego Konserwatora Zabytków w sprawie wydania opinii, co do remontu i robót budowlanych, ani czy pozwolenie na budowę (remont dachu) było konsultowane z konserwatorem. Sprawami budowlanymi zajmuje się firma zewnętrzna. Prezes wyjaśnił, że obiekt został wniesiony do spółki skarżącej w momencie jej powstania, chyba w 2005 r. Wcześniej nieruchomość była własnością W. i A. D., którzy z kolei nabyli tę nieruchomości od [...] w latach 90 tych. Wskazał, że remonty w spornym budynku wykonywał S.-D., jako dzierżawca nieruchomości (dzierżawa trwa od ok. 5 lat i nadal jest wykonywana). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu z przyczyn formalnych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 190 in principe ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z późn.zm., dalej "P.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tym samym rozpoznając sprawę ponownie tutejszy sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2016r. sygn. II OSK 1771/16, uchylającym postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 marca 2016r. sygn. II SA/Bd 165/16 o odrzuceniu skargi. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego na czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków polegająca na wpisaniu (ujęciu) obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, która stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, należało w pierwszej kolejności ocenić, czy skarga na czynność z zakresu administracji publicznej, została wniesiona skutecznie, z zachowaniem określonych przepisami prawa wymogów i terminu. S. – M. sp. z o.o. w [...] przedmiotem niniejszej skargi z dnia [...] 2016r. uczyniła czynność Wojewódzki Konserwator Zabytków polegającą na "przypisaniu budynkowi położonemu na nieruchomości przy ul. [...] w [...] posiadania wartości zabytkowej oraz ujęciu (włączeniu) przedmiotowego budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków prowadzonej dla Województwa [...]". Niesporne w sprawie pozostaje, i znajduje potwierdzenie w aktach sprawy okoliczność, że w [...] 1995r. została sporządzona karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa dla "[...] ob. budynek administracyjny nieużytkowany". Karta ta została następnie włączona do funkcjonującej w ówczesnym stanie prawnym ewidencji zabytków prowadzonej w formie zbioru kart przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (vide pismo organu z [...].2017r. i pismo skarżącej z [...].2017r.). Przedmiotowe zagadnienia regulowały wówczas przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U. Nr 10, poz. 48 z późn.zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 1963r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji zabytków (Dz.U. Nr 19 poz. 2014 z późn.zm.). Zgodnie z art. 4, ochronie prawnej przewidzianej w przepisach ww. ustawy, podlegały dobra kultury, zwane w ustawie "zabytkami" nie tylko wpisane do rejestru zabytków, czy też wchodzące w skład muzeów bibliotek, ale inne, jeżeli ich charakter zabytkowy jest oczywisty (art. 4 pkt 3). Jak zasadnie wskazano w piśmie organu z dnia [...] 2017r. powyższa ustawa oraz rozporządzenie nie regulowały odrębnego pojęcia wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. art. 13 ust. 2 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] 1999r., zarządy gmin zostały zobowiązane do prowadzenia ewidencji dóbr kultury nie wpisanych do rejestru zabytków, a znajdujących się na terenie ich działania. W myśl art. 17, Minister Kultury i Sztuki w drodze rozporządzenia określi tryb postępowania w sprawie wpisywania zabytków do rejestru i skreślania ich z rejestru oraz sposób prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji dóbr kultury. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 września 2000r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji dóbr kultury (Dz.U. Nr 86, poz. 965), centralną ewidencję dóbr kultury stanowią karty ewidencyjne dóbr kultury opracowywane przez konserwatora i karty adresowe dóbr kultury zakładane przez zarządy gmin na potrzeby prowadzonych przez nie ewidencji dóbr kultury (§ 10 ust. 1). Centralną ewidencję dóbr kultury prowadzi Ośrodek Dokumentacji Zabytków (ust. 4). Z dniem wejścia w życie tego rozporządzenia (tj. [...].2000r.) dotychczas wykonane karty ewidencyjne stają się kartami ewidencyjnymi w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, a dotychczas wykonane przez Ośrodek Dokumentacji Zabytków i konserwatora karty adresowe dóbr kultury stają się dokumentacją pomocniczą Ośrodka Dokumentacji Zabytków i konserwatora (§ 12). W terminie 3 miesięcy do dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia konserwatorzy przekażą zarządom właściwych gmin wykazy dóbr kultury, znajdujące się na terenie ich działania (§ 13). Z dniem 17 listopada 2003r. weszła w życie ustawa z dnia 27 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej "ustawa"), która uchyliła powyższą ustawę. W myśl art. 21 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy, wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Z kolei wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, objętych wojewódzką ewidencją zabytków (art. 22 ust. 4). W art. 143 ust. 1 ustawy określono termin 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy na założenie odpowiednio krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków (tj. do [...].2006r.). W art. 24 nowej ustawy zawarto upoważnienie dla ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (ust. 1). Rozporządzenie powinno określać jakie dane powinny być ujęte w rejestrze, karcie ewidencyjnej i adresowej oraz karcie informacyjnej zabytku a także wskazywać przesłanki, od których spełnienia jest uzależnione włączenie kart ewidencyjnych i adresowych do ewidencji, a także ich wyłączenie z tych ewidencji (ust. 3 i 4). Na tej podstawie zostało wydane rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. Nr 124, poz. 1305), które weszło w życie 2 czerwca 2004r. Zgodnie z § 9 rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. O włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwą gminę, w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków (§ 11). W myśl § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia, kartę ewidencyjną nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, wyłącza się z krajowej i wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz przechowuje w archiwum zakładowym Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków albo Ośrodka Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego oraz wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do karty adresowej zabytku, z tym że karta ta jest przechowywana w archiwum zakładowym urzędu gminy (ust. 2). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z § 15 rozporządzenia, z dniem jego wejścia w życie, 1) dotychczas wykonane karty ewidencyjne dóbr kultury stają się kartami ewidencyjnymi zabytków w rozumieniu niniejszego rozporządzenia; 2) dotychczas wykonane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) karty adresowe dóbr kultury stają się kartami adresowymi zabytków w rozumieniu niniejszego rozporządzenia; 3) dotychczas wykonane przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków i wojewódzkiego konserwatora zabytków karty adresowe dóbr kultury stają się dokumentacją pomocniczą odpowiednio Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków i wojewódzkiego konserwatora zabytków. W dalszej kolejności w ustawie nowelizującej ustawę o ochronie zabytków oraz opiece nad zabytkami z dnia 18 marca 2010r. (Dz.U. Nr 75 poz. 474), która weszła w życie 5 czerwca 2010r. w art. 6 wskazano, że w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy Generalny Konserwator Zabytków i wojewódzcy konserwatorzy zabytków założą odpowiednio krajową i wojewódzką ewidencję zabytków (ust. 1). W terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o którym mowa w art. 7, wójt (burmistrz, prezydent miasta) założy gminną ewidencję zabytków (ust.2). W terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 7). W myśl art. 8 ust. 3 tej ustawy, do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzję, o której mowa w art. 39 ust. 3 i art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie, o którym mowa w art. 7 niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 1 pkt 5 lit. b ustawy nowelizującej w art. 22 po ust. 4 dodano ust. 5 w brzmieniu: "W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Powyższą ustawą nowelizującą (art. 3) dokonano także zmiany w art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, który otrzymał brzmienie: "W stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.". Z dniem 5 czerwca 2010r. straciło również moc rozporządzenie z 14 maja 2004r., które zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. Nr 113, poz. 661). Jak wynika z pisma organu z [...] 2017r. wraz z załącznikami [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał Prezydentowi [...] wykazy zabytków ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków i wskazanych do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 7 ww. ustawy nowelizującej pismami z dnia [...] 2010r. i [...] 2011r. Wśród zabytków architektury i budownictwa ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków pod poz. 2017 organ wskazał "zespół zabudowy i teren [...], w tym m.in. hala odlewni, portiernia oraz kolonia mieszkalna z urządzeniem zieleni, 1911-1945, ul. [...] i sąsiednie w [...]. Jako datę zaskarżonej czynności wojewódzkiego konserwatora zabytków - czyli założenia i ujęcia karty ewidencyjnej spornego budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków strona skarżąca wskazała, jak organ - [...] 1995r. Zwrócić należy uwagę, iż w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie został ujęty samodzielnie określony w skardze budynek dawnej [...], lecz przedmiot ochrony stanowi zespół obiektów dawnej [...] w [...], w tym [...] i [...] Zgodnie z przepisem art. 52 § 1 P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (...). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (§ 3). W myśl art. 53 § 2 P.p.s.a., w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia, jak również gdy jej wniesienie jest z innych przyczyn niedopuszczalne - sąd odrzuca (art. 58 § 1 pkt 2 i 6 P.p.s.a.). Wymogiem formalnym przed wniesieniem skargi przez S. -M. sp. z o.o. w [...] na przedmiotową czynność organu administracji, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., było zatem uprzednie wezwanie na piśmie Wojewódzki Konserwator Zabytków do usunięcia naruszenia prawa, co winno nastąpić w terminie czternastu dni od dnia, w którym strona skarżąca dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o podjęciu zaskarżonej czynności (art. 52 § 3 P.p.s.a.). Skarżąca Spółka wskazała, że o podjęciu zaskarżonej czynności dowiedziała się dopiero w dniu [...] 2015r. z pisma organu z [...] 2015r. z dołączoną do niego kopią karty ewidencyjnej budynku oraz po przeprowadzeniu oględzin stanu obiektu ([...] 2015r.) w porównaniu z ww. kartą ewidencyjną. Następnie pismem z dnia [...] 2015r. złożyła wniosek o wykreślenie obiektu z wojewódzkiej ewidencji zabytków (nadane [...]), wzywając organ do usunięcia naruszenia prawa w tej sprawie. Skarga z dnia [...] 2016r. została wniesiona w terminie określonym w art. 53 § 2 P.p.s.a., w związku z odpowiedzią organu z dnia [...] 2015r. (doręczoną [...] 2015r.) Organ wywodzi natomiast, że skarżąca spółka posiadała wiedzę o figurowaniu przedmiotowego budynku w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków przed [...] 2015r. Wiedzę tę czerpała z korespondencji z Miejskim Konserwatorem Zabytków w [...] np. pisma MKZ w [...] z [...] 2012r. skierowanego do S.-D. sp. z o.o. w [...] w związku z pracami remontowymi planowanymi w przedmiotowym obiekcie budowlanym. W ocenie Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała dopełnienia powyżej opisanych warunków formalnych skutecznego zaskarżenia, określonej w skardze z dnia [...] 2016r. czynności z zakresu administracji publicznej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] Wskazać należy, że skutek prawny objęcia nieruchomości zabytkowej ochroną w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak również poprzedzającej ją ustawy o ochronie dóbr kultury, wynika nie tyle z czynności materialno-technicznych polegających na opracowaniu dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączeniu jej do prowadzonego zbioru, ale ze stwierdzenia, że dany obiekt spełnia warunki do ujęcia go w ewidencji zabytków (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 września 2012r. sygn. II OSK 1950/12). Niesporna w sprawie pozostaje okoliczność, udokumentowana w aktach sprawy, iż taka czynność w stosunku do zespołu obiektów określonego jako J[...] zostały dokonane w 1995r. Od tego momentu cały zespół obiektów architektoniczno-historycznych nieprzerwanie podlega ochronie wynikającej z przepisów prawa, jako dobra kultury (zabytki). Umieszczenie zabytku w wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność administracyjnoprawną, rozstrzygającą, stanowiącą oświadczenie woli organu konserwatorskiego. Nie wymaga i nie wymagało ono sformalizowanego działania, a nawet powiadomienia właściciela zabytku ujętego w ewidencji o zamiarze czy fakcie umieszczenia tam jego nieruchomości. Nie prowadzi się w tym zakresie postępowania jurysdykcyjnego administracyjnego, a co za tym idzie nie wydaje się decyzji administracyjnej i nie sporządza pisemnego uzasadnienia, które odzwierciedlałoby motywy i przesłanki podjęcia czynności przez organ. Zwrócić należy przy tym uwagę na różnicę, pomiędzy zamiarem i przesłankami wzruszenia (stwierdzenia bezskuteczności) dokonanej przed około 20 laty czynności polegającej na ujęciu budynku dawnej [...] (wchodzącego w skład zespołu zabudowy [...] w [...]) w ewidencji zabytków z uwagi na historyczno-architektoniczny charakter, jako dokonanej niezgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, od kwestionowania ujęcia objętego już ochroną obiektu zabytkowego w wojewódzkiej ewidencji zabytków, powstałej na mocy nowej ustawy, a tym bardziej od podstaw i przesłanek żądania wyłączenia z wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Na podstawie analizy akt sprawy należy wskazać, że podaniem z dnia [...] września 2015r. (wpływ [...] 2015r.) S.-M. sp. z o.o. z siedzibą przy ul. [...] w [...] wniosła do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o sporządzenie i doręczenie kserokopii kart z wojewódzkiej ewidencji zabytków prowadzonej dla Województwa [...] dotyczących "budynku (dawnej ekspedycji i modelarni) wchodzącego w skład zespołu zabudowy [...] powstałej w latach 1911-1945 przy ul. [...] w [...] (numer księgi wieczystej [...] nr [...] obr. [...] w [...]). W uzasadnieniu wyjaśniono, iż uzyskanie kserokopii kart ewidencyjnych jest niezbędne do wykonywania ustawowych obowiązków wnioskodawcy jako właściciela nieruchomości związanych z ewentualnym przyznaniem wskazanemu obiektowi statusu zabytku, określenia statusu prawnego wskazanego obiektu, czy przysługuje mu status zabytku. Do wniosku dołączono odpis KRS Spółki, z którego wynika, że udziałowcami są D. W. i D. A., a prezesem jednoosobowego zarządu Spółki jest W. D.. Dołączono także wydruk KW dla nieruchomości oznaczonej nr dz. [...] przy ul. [...] w [...], z którego wynika, że nieruchomość jest zabudowana 3 budynkami tj. budynkiem ekspedycji ([...] m2), budynkiem magazynowym ([...] m2) oraz budynkiem biurowym ([...] m2). Już zatem z treści tego pisma wynika pośrednio, że skarżąca posiada wiedzę co do tego, że przedmiotowy budynek jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a żądanie wydania kserokopii odpowiedniej karty ewidencyjnej mogło jedynie doprowadzić do poznania treści szczegółowych zapisów tej karty dokonanych w 1995r., wskazujących na przesłanki ówczesnego zakwalifikowania tego obiektu, jako jednego z elementów zabudowy [...] powstałej w latach 1911-1945 w [...]. W ocenie Sądu, w kontekście pozostałego materiału dowodowego, zapisów KRS, zasad doświadczenia życiowego, pozostawania nieruchomości od wielu lat w różnym zakresie władania w dyspozycji ściśle powiązanych osób fizycznych i prawnych (A. D. i W. D., S.-M. sp. z o.o. w [...], S. D. sp. z o.o. w [...]) nie zasługują na uwzględnienie wyjaśnienia skarżącej Spółki co do tego, że dowiedziała się o dokonaniu skarżonej czynności dopiero z odpowiedzi organu na ww. wniosek (otrzymanej [...] 2015r.), do czego nadto konieczne było dokonanie oględzin nieruchomości i zweryfikowanie z zapisem karty ewidencyjnej. Wszakże W. D. (będący wraz z żoną jedynymi wspólnikami skarżącej spółki oraz będący prezesem zarządu), jak wynika z dokumentów urzędowych oraz jego wyjaśnień na rozprawie, już w latach 90-tych XX wieku stał się właścicielem nieruchomości wraz z przedmiotową zabytkową zabudową, od 2005 r. nieruchomość znajdowała się już we władaniu Spółki. Nie można zatem uznać za wiarygodne wyjaśnień strony skarżącej w zakresie tego kiedy dowiedziała się lub przy zachowaniu koniecznej i należytej staranności mogła się dowiedzieć, o podjęciu skarżonej czynności czyli sporządzeniu karty ewidencyjnej i włączeniu jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W tym miejscu zwrócić należy uwagę w szczególności na kwestię wprowadzonych kolejnymi nowelizacjami powiązań i obowiązków związanych z prowadzeniem robót budowlanych przy obiektach ujętych w wojewódzkiej oraz gminnej ewidencji zabytków, gdzie ustawodawca zastrzegł jednoznacznie konieczność współudziału w postępowaniu zgłoszeniowym oraz związanym z uzyskaniem pozwolenia na budowę z właściwym konserwatorem zabytków. Skutkiem włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych obiektów zabytkowych z terenu województwa jest powstający po stronie wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązek, zawiadomienia o tym właściwej gminy w celu ujęcia tychże zabytków w gminnej ewidencji zabytków. Konsekwencją zaś włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków jest ograniczenie wykonywania prawa własności do nieruchomości, aczkolwiek o charakterze najlżejszym spośród wszystkich możliwych skutków, jakie wywołują formy ochrony zabytków wymienione w art. 7 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stosowna procedura i wynikająca, chociażby z jej przebiegu, oczywista świadomość władających nieruchomościami zabudowanymi zabytkowym zespołem dawnej [...] w [...], co do ujęcia tej zabudowy w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków (w tym wchodzącej w jej skład budynku [...]), wynika z przywołanej przez organ i wynikającej z dokumentów urzędowych przedłożonych przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] korespondencji prowadzonej pomiędzy S.-D. sp. z o.o. w [...], będącą dzierżawcą nieruchomości a Prezydentem [...] (jako organem administracji architektoniczno-budowlanej) oraz wykonującym na podstawie porozumienia czynności wojewódzkiego konserwatora zabytków – Miejskim Konserwatorem Zabytków w [...] związane z zamiarem wykonania robót budowlanych obejmujących remont pokrycia i konstrukcji dachu budynku hali (dawnej odlewni) również wchodzącym w skład tego samego zespołu ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków, na terenie działki nr [...] opisanego w odrębnej karcie ewidencyjnej. Z dokumentów tych wynika, że w dniu [...].2012r. (pismo datowane [...].2012r.) S.-D. sp. z o.o. w [...], w imieniu której działał Prezes Zarządu W. D., zgłosił do Wydziału Budownictwa i Planowania UM w [...] zamiar przystąpienia do wykonania robót budowlanych polegających na "remoncie istniejącego dachu hali" na terenie działki nr [...] ul. [...] W odpowiedzi pismem z dnia [...].2012r. (znak [...]) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Miejski Konserwator Zabytków, poinformował Spółkę S. –D. oraz Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, w sprawie wydania "opinii konserwatorskiej w sprawie remontu istniejącego dachu hali (...), że "przedmiotowy budynek hali wchodzi w skład zespołu zabudowy [...] powstałej w latach 1911-1945. Zespół ten wpisany jest do wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków i tym samym objęty jest ochrona konserwatorską. Wszelkie prace o charakterze remontowo- budowlanym, planowane przy tym obiekcie wymagają uzgodnienia z właściwym organem ochrony zabytków". Jednocześnie Miejski Konserwator Zabytków celem wydania opinii konserwatorskiej wezwał inwestora do doprecyzowania informacji dotyczących zakresu planowanych robót budowlanych. Pismo zostało doręczone S.-D. w dniu [...].2012r. (k. 136 i kopia zwrotnego potwierdzenia odbioru k.137 akt sądowych). Jednocześnie postanowieniem z dnia [...].2012r. (znak [...]) Prezydent [...], na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane, nałożył na S.-D. sp. z o.o. obowiązek uzupełnienia wniosku z [...].2012r. w sprawie przyjęcia zgłoszenia robót budowlanych polegających na remoncie istniejącego dachu hali zlokalizowanej na terenie działki nr [...], poprzez przedłożenie szczegółowego opisu planowanych prac, w terminie 7 dni. Jak wynika z dalszych dokumentów inwestor przedłożył organowi w tym terminie projekt budowlany "remontu pokrycia i konstrukcji dachu budynku magazynowo produkcyjnego", który za pismem z [...].2012r. został przekazany Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków (k. 135), w aktach tego projektu brak. Pismem z [...].2012r. konserwator zabytków poinformował organ administracji architektoniczno-budowlanej o pozytywnym zaopiniowaniu zakresu prac określonych w przedłożonym projekcie budowlanym, pismo doręczono do wiadomości inwestora (k. 140i 141). Na karcie 170 akt sądowych zalega także oświadczenie złożone przez W. D. w dniu [...].2012r. w imieniu spółek S. –M. (właściciel) oraz S.-D. z siedzibą pod tym samym adresem, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wynikającym z umowy dzierżawy. Strona skarżąca założyła również kolejny projekt budowlany (z [...] 2012r. oraz zatwierdzającą go decyzję Prezydenta [...] z dnia [...].2012r. o pozwoleniu dla S. – D. sp. z o.o. na wykonanie robót budowlanych polegających na wymianie konstrukcji dachu – przebudowa układu konstrukcyjnego hali na działce nr [...]. Mając na uwadze treść powyższych dokumentów, w okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu, nie można uznać za wiarygodne zaprzeczeń strony skarżącej co do tej okoliczności, iż już najpóźniej w 2012r. dowiedziała się, lub co najmniej mogła się dowiedzieć, o podjęciu przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków czynności objętej skargą z [...] 2016r. W szczególności strona nie przedstawiła dokumentów podważających wiarygodność dokumentów urzędowych – zwrotnych poświadczeń odbioru, wypełnionych, potwierdzonych pieczęcią spółki S. – D. i podpisem osoby wskazującej na upoważnienie w tym zakresie. W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie może wiarygodności tych dokumentów Spółka skutecznie podważyć na podstawie oświadczeń kilku pracowników, bowiem tego typu dowód jest niedopuszczalny wobec treści art. 106 § 3 P.p.s.a. W dalszej kolejności należy stwierdzić, iż wbrew stanowisku strony skarżącej, także analiza treści pisma z dnia [...] 2015r. skierowanego do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – wniosku o wykreślenie obiektu z wojewódzkiej ewidencji zabytków prowadzonej dla Województwa [...], obiektu określonego jako budynek [...] w [...] (...) i wyłączenie z przedmiotowej Ewidencji karty ewidencyjnej wskazanego obiektu [...] – wskazuje, iż pismo to nie stanowiło wezwania do usunięcia naruszenia prawa poprzez podjęcie zaskarżonej czynności, w rozumieniu art. 52 § 3 P.p.s.a. Przemawia za tym zarówno jednoznacznie sformułowane żądanie pisma, którego przedmiot różni się od określenia zaskarżonej czynności (założenia karty ewidencyjnej i włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków), jak również fakt złożenia tego wniosku z uchybieniem określonego w tym przepisie terminu. Strona nie wykazała rzeczywistej daty, w której dowiedziała się o podjęciu zaskarżonej czynności, ani nie wniosła o przywrócenie terminu w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić nadto przyjdzie, że uchybienie terminu nastąpiło z winy strony. Ponownie podkreślenia wymaga, iż przedmiot skargi ze [...] 2016r. stanowi czynność z zakresu administracji publicznej organu ochrony zabytków związana z zakwalifikowaniem jako dobro kultury zespołu zabudowy [...] w [...], w skład którego wchodzi budynek [...] i poddanie go ochronie prawnej poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Jak stanowił art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, pod względem rzeczowym przedmiotem ochrony mogą być w szczególności: dzieła budownictwa, urbanistyki i architektury, niezależnie od ich stanu zachowania, jak historyczne założenia urbanistyczne miast i osiedli, parki i ogrody dekoracyjne, cmentarze, budowle i ich wnętrza wraz z otoczeniem oraz zespoły budowlane o wartości architektonicznej, a także budowle mające znaczenie dla historii budownictwa. W myśl art. 6 pkt 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności: układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi (lit. b), dziełami architektury i budownictwa (lit. c), obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi (lit. e). Z pewnością brak jest zatem podstaw aby utożsamiać, jak zdaje się w toku postępowania sądowego czynić strona skarżąca, skargę na czynność polegającą na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i ujęciu go w stosownej ewidencji zabytków, od czynności czy też bezczynności organu związanej z żądaniem właściciela wykreślenia konkretnego obiektu z wojewódzkiej ewidencji zabytków. Strona skarżąca nie wykazała spełnienia warunków skutecznego wniesienia skargi na będącą jej przedmiotem czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] - ujęcie budynku w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wobec powyższego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 3 i 53 § 2 P.p.s.a., skarga podlegała odrzuceniu.